Chiến sự Trung Đông đẩy áp lực lên tỷ giá và lạm phát, cần linh hoạt công cụ tiền tệ

Áp lực vẫn tồn tại từ lộ trình chính sách tiền tệ của FED, chính sách thương mại bất định và căng thẳng địa chính trị mở rộng tại Nam Mỹ, Trung Đông. Ảnh minh hoạ: H.D

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 2 và 2 tháng năm 2026 của Bộ Tài chính, bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục diễn biến khó lường, trong đó xung đột quân sự leo thang tại Trung Đông đang gây gián đoạn chuỗi vận tải biển và hàng không, tác động đến nguồn cung cũng như giá dầu, khí LNG và nhiều sản phẩm năng lượng khác. Thị trường hàng hóa, tài chính, tiền tệ, kim loại quý toàn cầu tiếp tục biến động mạnh, phản ánh các yếu tố rủi ro, bất định gia tăng.

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng, Việt Nam với độ mở kinh tế lớn nên sẽ chịu ảnh hưởng từ những biến động bên ngoài, đặc biệt thông qua kênh giá năng lượng, tỷ giá và dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, các chỉ số điều hành tiền tệ trong nước những tháng đầu năm cho thấy hệ thống tài chính – ngân hàng vẫn duy trì được sự ổn định cần thiết.

Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, trong tháng 2/2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động và linh hoạt, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng.

Mục tiêu kiểm soát lạm phát bình quân khoảng 4,5% được giữ vững, trong khi các công cụ chính sách tiền tệ được vận hành đồng bộ nhằm bảo đảm thanh khoản của hệ thống.

Mặt bằng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng duy trì ở mức hợp lý. Tính đến ngày 25/02/2026, lãi suất bình quân kỳ hạn qua đêm ở mức khoảng 3,67%/năm, kỳ hạn một tuần khoảng 5,7%/năm và kỳ hạn 2 tuần khoảng 6,28%/năm.

NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí hoạt động để phấn đấu giảm lãi suất cho vay, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn.

Thị trường ngoại hối cũng ghi nhận diễn biến tương đối ổn định trong giai đoạn đầu năm. Trước Tết Nguyên đán, tỷ giá USD/VND có xu hướng giảm nhờ nguồn cung ngoại tệ cải thiện và áp lực quốc tế hạ nhiệt. Sau đó, tỷ giá tăng trở lại nhưng vẫn nằm trong phạm vi điều hành.

Song báo cáo của Bộ Tài chính nhận định, NHNN điều hành tỷ giá linh hoạt, sẵn sàng can thiệp ngoại tệ khi cần thiết; tuy nhiên áp lực vẫn tồn tại từ lộ trình chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), chính sách thương mại bất định và căng thẳng địa chính trị mở rộng tại Nam Mỹ, Trung Đông.

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 2 diễn ra ngày 4/3/2026, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết, kinh tế thế giới từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026 có nhiều biến động phức tạp, đặt ra không ít thách thức cho công tác điều hành chính sách tiền tệ.

Theo Phó Thống đốc, lãi suất trên thị trường diễn biến theo cung – cầu, trong đó lãi suất cho vay đối với các khoản vay mới có xu hướng giảm. Tỷ giá được điều hành linh hoạt, phù hợp với điều kiện thị trường và các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của doanh nghiệp, người dân đều được đáp ứng kịp thời.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Thanh Hà, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến tỷ giá có xu hướng nhích lên trong thời gian gần đây. Bên cạnh đó, việc giá dầu tăng do xung đột có thể tạo thêm áp lực lạm phát đối với nhiều nền kinh tế, khiến một số ngân hàng trung ương lớn thận trọng hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ.

Ở góc nhìn chuyên gia, GS. Trần Thọ Đạt - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, trong điều hành kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ luôn đứng ở vị trí trung tâm của những lựa chọn khó khăn nhất. Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao cho giai đoạn tới, bài toán lớn của chính sách tiền tệ không còn đơn thuần là nên nới lỏng hay thắt chặt, mà là làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu ngắn hạn và ổn định dài hạn.

"Trong nền kinh tế hiện đại, kỳ vọng thị trường đóng vai trò rất quan trọng. Doanh nghiệp không chỉ nhìn vào mức lãi suất hiện tại mà còn dựa vào niềm tin rằng chính sách sẽ ổn định và nhất quán trong tương lai. Khi chính sách thay đổi đột ngột, chi phí bất định tăng lên và doanh nghiệp có xu hướng trì hoãn đầu tư", GS. Trần Thọ Đạt nhận định.

Vì thế, theo GS. Trần Thọ Đạt, điều hành chính sách tiền tệ cần hướng tới sự linh hoạt về lộ trình, nhất quán về thông điệp và thận trọng trong hành động. Một chính sách tiền tệ ổn định và dễ dự đoán có thể mang lại hiệu quả hỗ trợ tăng trưởng lớn hơn so với những biện pháp nới lỏng mạnh nhưng thiếu bền vững.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân - Trưởng bộ môn Thị trường tài chính, Khoa Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh cũng nêu, trong bối cảnh hiện nay, bài toán điều hành không còn là "bơm thêm tiền" mà là sử dụng các công cụ chính sách một cách tinh chỉnh và có trọng tâm. Tay vì phụ thuộc quá nhiều vào việc giảm lãi suất điều hành, cơ quan quản lý có thể ưu tiên các biện pháp gián tiếp như điều tiết thanh khoản linh hoạt trên thị trường mở, kéo dài kỳ hạn bơm – hút vốn để giảm chi phí vốn thực tế cho hệ thống ngân hàng mà không làm gia tăng kỳ vọng lạm phát.

Bên cạnh đó, công cụ tín dụng định hướng cần được đặt ở vị trí trung tâm. Dòng vốn nên được ưu tiên cho các lĩnh vực có sức lan tỏa lớn cho tăng trưởng trung và dài hạn như hạ tầng, công nghiệp nền tảng, logistics, xuất khẩu, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, việc điều hành chính sách tiền tệ của Việt Nam sẽ tiếp tục phải đối mặt với bài toán cân bằng khó khăn giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và duy trì ổn định vĩ mô. Tuy nhiên, nếu các công cụ chính sách được sử dụng linh hoạt và có sự phối hợp hiệu quả với chính sách tài khóa, hệ thống tài chính vẫn có thể đóng vai trò nền tảng để duy trì đà tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.