Bãi bỏ điều kiện kinh doanh lĩnh vực nông nghiệp môi trường: Phải có cơ chế quản lý thay thế đủ mạnh

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh lĩnh vực nông nghiệp môi trường. Ảnh: VPQH

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên rủi ro

Chiều ngày 17/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và ý kiến của các đại biểu Quốc hội, đồng thời tiếp tục chỉnh lý dự thảo.

Theo Chính phủ, dự thảo Luật tập trung luật hóa Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hoá điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; và một số nội dung của Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP về việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, không phát sinh nội dung chính sách mới, phù hợp với tính chất của một dự án luật sửa đổi, bổ sung nhiều luật.

Một trong những nội dung được quan tâm tại phiên họp là cơ chế quản lý sau khi cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và phân quyền giải quyết thủ tục hành chính.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng khẳng định, việc cắt giảm, phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý nhà nước, mà chuyển sang các phương thức quản lý phù hợp hơn, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên rủi ro, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và dữ liệu.

Theo Bộ trưởng, bên cạnh các quy định cụ thể trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành trong pháp luật chuyên ngành, hệ thống pháp luật hiện nay đã có đầy đủ quy định thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát, xử phạt..., đủ cơ sở pháp lý cho việc thực hiện công tác hậu kiểm, xử lý vi phạm nếu có.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng báo cáo tại phiên họp. Ảnh: VPQH

Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý đặc biệt đến cơ chế hậu kiểm khi bãi bỏ điều kiện buôn bán giống cây trồng và phân bón. Đây là những vật tư đầu vào tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, trong khi chất lượng nhiều trường hợp chỉ bộc lộ sau một thời gian sử dụng.

Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung cơ chế quản lý thay thế đủ mạnh, quy định rõ thẩm quyền, trình tự đình chỉ, hủy bỏ thông tin tự công bố sai. Đồng thời, công khai vi phạm, tăng cường truy xuất nguồn gốc, hậu kiểm và kiểm soát hàng hóa kém chất lượng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tăng hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc, cấm hàng kém chất lượng

Thảo luận tại phiên họp, một vấn đề được Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đặc biệt lưu ý là việc thay đổi cách thức quản lý đối với giống cây trồng.

Theo ông Nguyễn Đắc Vinh, giống là vấn đề hệ trọng đối với người nông dân và sản xuất nông nghiệp. Việc bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc phải bỏ quy định cấm đối với hành vi sản xuất, kinh doanh giống không bảo đảm chất lượng.

Ông cho rằng hành vi sản xuất hoặc kinh doanh hàng hóa không bảo đảm chất lượng đều có thể gây tác hại, do đó cần cân nhắc việc giữ quy định cấm để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và có căn cứ xử lý phù hợp khi xảy ra vi phạm.

Đồng tình với yêu cầu phải giữ công cụ quản lý đủ mạnh, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Chiến nhấn mạnh, cắt giảm thủ tục hành chính và ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhằm khơi thông nguồn lực, tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, thúc đẩy các thành phần kinh tế đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bỏ vai trò quản lý của Nhà nước. Theo ông, cần chuyển sang những hình thức quản lý phù hợp hơn, trong đó có chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thực hiện cơ chế tự công bố, tự chịu trách nhiệm dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.

Khi cơ quan nhà nước đã ban hành quy trình, quy phạm, quy chuẩn, doanh nghiệp và chủ thể kinh doanh có thể thực hiện theo cơ chế tự công bố, tự chịu trách nhiệm; đồng thời cơ quan nhà nước vẫn có quyền đình chỉ khi phát hiện vi phạm.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Chiến cũng nhấn mạnh vai trò giám sát của xã hội và người tiêu dùng trong cơ chế này. Đặc biệt, việc hậu kiểm và tự công bố, tự chịu trách nhiệm phải gắn với hệ thống quy trình, quy phạm, quy chuẩn rõ ràng để vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa bảo vệ người tiêu dùng.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát, chỉnh lý, bổ sung cơ chế quản lý thay thế bảo đảm đủ mạnh và khả thi khi bãi bỏ điều kiện buôn bán giống cây trồng, phân bón; tăng cường hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo đảm quyền lợi của người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua 3 dự thảo luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của phiên họp. Chính phủ được yêu cầu chỉnh lý toàn diện dự thảo luật cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, gửi hồ sơ, tài liệu chậm nhất ngày 22/8/2026 để trình Quốc hội xem xét, thông qua theo chương trình kỳ họp.