“Cởi trói nhưng không buông lỏng, tạo thuận lợi nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro”

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị quy định tạo thuận lợi nhưng vẫn phải kiểm soát được rủi ro. Ảnh: VPQH

Cắt giảm thủ tục đi cùng quản lý bằng dữ liệu

Chiều 12/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn TP. Cần Thơ) đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc sửa đổi đồng thời 10 luật nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vẫn còn dư địa để tiếp tục cắt giảm ngay trong dự án luật, nhất là trong bối cảnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, số hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước đang được đẩy mạnh.

Theo đại biểu, đối với những thủ tục mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu hoặc có thể khai thác dữ liệu liên thông để xác thực, kiểm tra thì cần mạnh dạn chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp giấy tờ sang cơ chế cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu để giải quyết. “Nếu xác định được thủ tục, điều kiện có thể cắt giảm hoặc kiểm soát được rủi ro thì cắt bỏ sớm ngày nào sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp ngày đó”, đại biểu Lê Minh Nam nêu.

Đại biểu dẫn một số trường hợp để cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, như có thể mở rộng cơ chế miễn giấy phép nhập khẩu phân bón đối với hàng mẫu phục vụ nghiên cứu khoa học, khảo nghiệm có khối lượng ít nếu có thể kiểm soát bằng dữ liệu hải quan hoặc khai báo điện tử; nghiên cứu khả năng cấp chứng nhận điện tử một lần, tích hợp cơ sở dữ liệu đối với giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi; hay cấp, cấp lại giấy chứng nhận hành nghề xử lý vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật bằng phương thức điện tử khi hết hạn.

Không chỉ dừng ở các quy định trong Luật, đại biểu Lê Minh Nam đề nghị rà soát cả các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đang được quy định tại nghị định, thông tư. Theo đại biểu, một số thủ tục ở văn bản dưới luật có thể được cắt giảm và thay thế bằng các biện pháp quản lý như hậu kiểm, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Từ góc độ này, đại biểu đề nghị việc sửa luật cần được thực hiện đồng bộ với việc rà soát, xử lý các văn bản hướng dẫn thi hành, tránh tình trạng luật đã cải cách nhưng thủ tục vẫn tiếp tục tồn tại ở các văn bản dưới luật.

Phân quyền, hậu kiểm đi cùng kiểm soát rủi ro

Một nội dung được nhiều đại biểu lưu ý là yêu cầu kiểm soát rủi ro khi chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và phân cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng ba định hướng xuyên suốt của dự thảo luật gồm đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính cho chủ tịch UBND cấp tỉnh; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thay cơ chế cấp phép bằng cơ chế tự công bố; đồng thời kéo dài thời gian hiệu lực và đơn giản hóa việc gia hạn nhiều loại giấy phép, giấy chứng nhận.

Đại biểu đánh giá đây là những cải cách thực chất được cử tri và cộng đồng doanh nghiệp mong đợi, có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương nông nghiệp, bởi cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ không chỉ giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nông dân mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, “cởi trói nhưng không buông lỏng, tạo thuận lợi nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro”. Với việc phân cấp mạnh hơn cho địa phương, đại biểu đề nghị phải bảo đảm nguồn nhân lực chuyên môn, trang thiết bị, đào tạo và hướng dẫn nghiệp vụ kịp thời; đồng thời xây dựng quy trình, tiêu chuẩn quốc gia thống nhất để tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau, gây bất bình đẳng hoặc phát sinh cơ chế xin - cho.

Đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn Cần Thơ) nhấn mạnh, cắt giảm tiền kiểm phải đi cùng tăng cường hậu kiểm. Ảnh: VPQH

Đặc biệt, khi chuyển từ tiền kiểm sang tự công bố và hậu kiểm đối với giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, đại biểu cho rằng cần tăng cường hậu kiểm thực chất. Đây là những vật tư có tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng nông sản, sức khỏe cộng đồng và thu nhập của nông dân.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm, chế tài đủ sức răn đe đối với trường hợp tự công bố sai sự thật; bố trí nguồn lực cho hậu kiểm; thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc và công khai thông tin tự công bố trên cổng thông tin điện tử để người dân, hiệp hội cùng tham gia giám sát.

Cùng quan điểm cần kiểm soát chặt rủi ro, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đồng tình với việc giảm tiền kiểm nhưng đề nghị hậu kiểm phải được thực hiện theo mức độ rủi ro. Theo đại biểu, với giống cây trồng và vật tư nông nghiệp, hàng kém chất lượng có thể gây thiệt hại lớn cho sản xuất. Vì vậy, “bỏ điều kiện hành chính nhưng không được bỏ hàng rào kỹ thuật cần thiết”.

Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí rủi ro, cơ chế kiểm tra định kỳ, đột xuất, đình chỉ, thu hồi và công khai vi phạm; đồng thời bảo đảm nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc. Đáng chú ý, đối với cơ chế tự công bố trên cổng thông tin điện tử, đại biểu đề nghị quy định thống nhất phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố, trong đó sự cố kỹ thuật của cơ quan nhà nước không được làm gián đoạn quyền kinh doanh hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Để bảo đảm hiệu quả quản lý khi phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đại biểu Lê Minh Nam đề nghị bảo đảm 4 nguyên tắc: Giảm chi phí và gánh nặng tuân thủ nhưng không làm giảm mức độ tuân thủ pháp luật và hiệu lực quản lý nhà nước; cắt giảm tiền kiểm phải đi cùng tăng cường hậu kiểm; giảm hồ sơ, giấy tờ phải đi cùng quản lý bằng dữ liệu; phân quyền mạnh hơn phải đi cùng cơ chế kiểm soát nguồn lực và kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Đại biểu cũng đề nghị chủ động chuẩn bị các công cụ quản lý để sẵn sàng thực hiện ngay khi luật có hiệu lực. Trong đó, công tác hậu kiểm cần được thực hiện theo phương pháp tiếp cận trọng yếu, dựa trên đánh giá rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải; đồng thời tăng cường quản lý bằng dữ liệu số, đặc biệt là liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương. Cùng với đó, cần có chế tài xử lý đủ mạnh khi phát hiện sai phạm để tăng tính răn đe, hạn chế việc lợi dụng cơ chế thông thoáng để trục lợi chính sách hoặc vi phạm pháp luật.