Nâng tầm hợp tác Mekong: Minh bạch hóa nguồn nước để phát triển bền vững

Toàn cảnh Phiên họp Ủy ban Liên hợp Ủy hội lần thứ 61 tại Siêm Riệp (Campuchia).

Minh bạch hóa vận hành thủy điện và quản lý thiên tai

Một trong những bước tiến thực chất nhất được ghi nhận là hiệu quả từ kế hoạch chia sẻ số liệu vận hành thủy điện. Kể từ đầu năm 2025, dữ liệu từ 13 công trình lớn trên dòng chính và các phụ lưu đã được công khai, bao gồm các thông số về lưu lượng, mực nước và dung tích hồ chứa. Sự minh bạch này đã giúp các quốc gia hạ nguồn cải thiện đáng kể năng lực dự báo và cảnh báo sớm, từ đó chủ động hơn trong việc lập quy hoạch sử dụng nước.

Trên đà thành công đó, các quốc gia đã thống nhất mở rộng sang giai đoạn 2, tập trung nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và tăng số lượng công trình được giám sát. Song song đó, kế hoạch quản lý lũ và hạn hán tại lưu vực 3S (Sê San, Srêpốk, Sê Kong) cũng được đẩy mạnh. Bằng cách lồng ghép các chính sách quốc gia vào quy hoạch chung, Việt Nam, Lào và Campuchia đang cùng nhau xây dựng “lá chắn” kỹ thuật để ứng phó với các kịch bản thời tiết cực đoan, đảm bảo sự ổn định cho đời sống cư dân ven sông.

Giải quyết các thách thức môi trường và đa dạng sinh học

Không chỉ dừng lại ở bài toán thủy văn, hợp tác xuyên biên giới còn mở rộng sang việc kiểm soát chất lượng môi trường. Trước những lo ngại về ô nhiễm kim loại nặng, Ủy hội đã kích hoạt cơ chế phối hợp quan trắc và xây dựng cơ sở dữ liệu chung với sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế như Anh và Nhật Bản. Việc đánh giá tổng thể hiện trạng ô nhiễm trên toàn lưu vực không chỉ giúp xác định nguồn thải tiềm năng mà còn hình thành các biện pháp ứng phó kịp thời theo các thủ tục về chất lượng nước.

Bên cạnh đó, vấn đề an ninh lương thực cũng được chú trọng thông qua dự án phục hồi nguồn lợi thủy sản. Với cách tiếp cận dựa trên hệ sinh thái và sự tham gia của cộng đồng, dự án này được kỳ vọng sẽ bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao khả năng chống chịu cho hệ sinh thái hạ lưu trong 5 năm tới. Đặc biệt, việc phối hợp nghiên cứu với Trung Quốc và Myanmar về biến đổi thủy văn Lan Thương - Mekong sẽ cung cấp cái nhìn dài hạn về xu thế dòng chảy, giúp các quốc gia đề xuất được những chiến lược thích ứng phù hợp với thực tiễn.

Quản trị dòng Mekong hiện nay không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà đã trở thành trách nhiệm chung. Việc gắn kết chặt chẽ giữa dữ liệu thực tế và hành động phối hợp liên quốc gia sẽ là nền tảng để lưu vực sông Mekong phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.