 |
| Bộ Tài chính đã và đang triển khai nhiều giải pháp hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. |
Đồng bộ thể chế, quyết liệt trong tổ chức thực hiện
Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai với tinh thần quyết liệt, đồng bộ và thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Các ban chỉ đạo, tổ giúp việc cùng quy chế hoạt động đã được thành lập đầy đủ; chương trình, kế hoạch hành động được xây dựng với các nhiệm vụ cụ thể, phân công rõ trách nhiệm tới từng cơ quan, đơn vị. Công tác kiểm đếm tiến độ được thực hiện thường xuyên thông qua các cuộc họp định kỳ, đột xuất nhằm kịp thời xử lý các nhiệm vụ chậm muộn và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Tại Bộ Tài chính, Bộ trưởng trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Công tác quán triệt, chỉ đạo được thực hiện thường xuyên; việc rà soát, sửa đổi, bổ sung thể chế cũng như triển khai các dự án chuyển đổi số được theo dõi sát sao, bảo đảm tiến độ và chất lượng thực hiện.
Một trong những kết quả nổi bật là việc hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật ngay trong năm 2025 và tiếp tục ban hành các văn bản hướng dẫn trong những tháng đầu năm 2026. Các quy định mới đã từng bước khắc phục những hạn chế kéo dài trong phân bổ, giao dự toán cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời mở rộng cơ chế phân cấp, giao quyền tự chủ, khoán chi, chỉ định thầu và lựa chọn nhà đầu tư trong thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Đây cũng là nền tảng pháp lý quan trọng để đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện công tác quản lý, điều hành ngành Tài chính.
Thực hiện nhiệm vụ xây dựng thể chế theo các luật được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Bộ Tài chính đã chủ động ban hành kế hoạch triển khai, xác định rõ tiến độ và trách nhiệm đối với từng văn bản hướng dẫn. Đến nay, Bộ đang triển khai hệ thống văn bản quy định chi tiết thi hành các luật quan trọng liên quan đến đầu tư, quy hoạch, thuế thu nhập cá nhân, quản lý thuế và ngân sách nhà nước. Đồng thời, Bộ cũng chủ động phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát những khó khăn, vướng mắc phát sinh để kịp thời đề xuất giải pháp xử lý, bảo đảm các chính sách mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.
Khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo
Điểm nổi bật trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW là việc Bộ Tài chính đã hoàn thiện đồng bộ pháp luật tài chính - ngân sách, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhiều cơ chế mang tính đột phá đã được thiết kế nhằm tháo gỡ những rào cản kéo dài nhiều năm trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực cho lĩnh vực này.
Trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, pháp luật đã quy định riêng lĩnh vực chi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; giao Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan quản lý ngành thống nhất trong xây dựng chính sách, định mức và hướng dẫn thực hiện. Hồ sơ, thủ tục được đơn giản hóa, thời gian giải ngân được rút ngắn xuống còn khoảng 1-2 ngày; đồng thời cho phép chuyển nguồn đối với toàn bộ kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo điều kiện sử dụng nguồn lực linh hoạt và hiệu quả hơn.
Trong lĩnh vực đầu tư công, nhiều quy định đã được phân cấp mạnh cho bộ, ngành và địa phương quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư đối với phần lớn các dự án; đồng thời bãi bỏ một số thủ tục trung gian, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư và giao vốn. Đối với đấu thầu, chủ đầu tư được trao quyền chủ động hơn trong lựa chọn hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; phạm vi áp dụng chỉ định thầu và lựa chọn trong trường hợp đặc biệt được mở rộng, giúp rút ngắn từ 30 đến 80 ngày so với trước đây, trong khi thời gian thực hiện chỉ định thầu chỉ còn khoảng 3-7 ngày.
Cùng với đó, hệ thống pháp luật thuế đã thiết kế các mức ưu đãi cao nhất về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế xuất nhập khẩu, tiền sử dụng đất và các chính sách hỗ trợ khác nhằm thu hút đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những thay đổi này tạo đột phá về thể chế trên toàn bộ chu trình từ xây dựng chính sách, định mức, lập dự toán, phân bổ nguồn lực đến tổ chức thực hiện các chương trình, dự án và nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; qua đó khắc phục căn bản tình trạng khó khăn trong bố trí và sử dụng nguồn lực cho lĩnh vực này trong nhiều năm qua.
Không chỉ khơi thông nguồn lực, các quy định mới còn tạo nền tảng pháp lý cho quá trình chuyển đổi số toàn diện trong ngành Tài chính, đặc biệt là lĩnh vực thuế. Hệ thống pháp luật hiện hành cho phép xây dựng mô hình quản lý thuế hiện đại dựa trên dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ tuân thủ, xử lý nghiệp vụ, kiểm tra, thanh tra, cưỡng chế và hoàn thuế tự động. Giá trị pháp lý của các quyết định hành chính điện tử và các quyết định được ban hành tự động từ hệ thống thông tin cũng đã được bổ sung, tạo cơ sở quan trọng để xây dựng cơ quan thuế điện tử và triển khai hiệu quả Đề án 06.
Đáng chú ý, phương thức quản lý thuế đang từng bước chuyển từ mô hình chủ yếu dựa trên hồ sơ kê khai sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu và phân tích rủi ro. Cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Tài chính với Bộ Công an, Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu liên thông, nâng cao khả năng kiểm soát dòng tiền, truy xuất thông tin và quản lý hiệu quả các hoạt động kinh doanh trên môi trường số.
Hiệu quả bước đầu đã được phản ánh qua kết quả thu ngân sách từ thương mại điện tử và kinh tế số. Năm 2025, số thuế thu được từ các tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh thương mại điện tử và kinh tế số đạt gần 208,8 nghìn tỷ đồng, tăng 66,5% so với năm 2024. Trong 4 tháng đầu năm 2026, số thu đạt gần 114,2 nghìn tỷ đồng, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là kết quả của quá trình mở rộng cơ sở thu mà còn cho thấy hiệu quả ngày càng rõ nét của chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về thuế.
Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát, xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư đối với các dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm các dự án thực sự tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng. Bên cạnh đó, các giải pháp khắc phục tình trạng chậm phân bổ, chậm giải ngân vốn cũng sẽ tiếp tục được hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công.
Từ việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực đầu tư đến xây dựng nền tảng pháp lý cho quản trị số, ngành Tài chính đang góp phần hiện thực hóa những mục tiêu lớn của Nghị quyết số 57-NQ/TW. Những cải cách này không chỉ tạo động lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ hơn mà còn mở ra dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
