Đại biểu Quốc hội góp ý hoàn thiện quy định bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực thuế

Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đoàn TP. Đồng Nai) đề nghị lưu ý ý kiến của Bộ Tài chính và ý kiến thẩm tra về việc giữ khoản 9 Điều 17 như Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành. Ảnh: VPQH

Làm rõ phạm vi trách nhiệm bồi thường lĩnh vực thuế

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) cho rằng, quy định tại khoản 1 Điều 4 dự thảo theo hướng việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi áp dụng theo luật đó là phù hợp.

Tuy nhiên, để bảo đảm nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được ban hành sau Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường áp dụng theo luật đó.

Góp ý vào khoản 9 Điều 17 về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế, đại biểu thống nhất với việc sửa đổi theo hướng quy định hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế.

Theo đại biểu, việc dẫn chiếu trực tiếp đến hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế tạo sự thống nhất giữa 2 luật, đồng thời có tính linh hoạt, tránh tình trạng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải liên tục sửa đổi mỗi khi pháp luật quản lý thuế phát sinh hoặc bổ sung hình thức quản lý mới.

Tuy nhiên, ở góc nhìn khác, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đoàn TP. Đồng Nai) đề nghị cơ quan soạn thảo lưu ý ý kiến của Bộ Tài chính và ý kiến thẩm tra về việc giữ khoản 9 Điều 17 như Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Theo đại biểu, Luật Quản lý thuế năm 2025 dẫn chiếu trở lại khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Trong khi đó, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước vừa là luật xác định phạm vi, vừa là luật xác định thủ tục giải quyết bồi thường.

Đại biểu Trần Thị Kim Nhung (Đoàn Quảng Ninh) cũng bày tỏ nhất trí với ý kiến của đại biểu Trương Thị Diệu Thúy. Ảnh: VPQH

Đại biểu cho rằng, nếu Luật Quản lý thuế dẫn chiếu sang Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, sau đó Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước lại dẫn chiếu ngược trở lại thì có thể gây ra khoảng trống pháp lý.

Đáng chú ý, đại biểu cho biết trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý và lấy ý kiến thành viên Chính phủ, 2 lần Bộ Tài chính đề nghị giữ nội dung khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước như luật hiện hành. Hai lần khi Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra, theo đại biểu, đại diện Bộ Tài chính cũng giữ nội dung này như luật hiện hành.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan giải trình, cơ quan chủ soạn thảo lưu ý ý kiến của Bộ Tài chính và ý kiến thẩm tra trong quá trình hoàn thiện dự án Luật.

Lo “khoảng trống pháp lý” nếu dẫn chiếu qua lại

Tranh luận về khoản 9 Điều 17, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, căn cứ sửa đổi theo hướng dẫn sang Luật Quản lý thuế là chưa phù hợp.

Đại biểu dẫn quy định của Luật Quản lý thuế năm 2019 về trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người nộp thuế và cho biết đến năm 2025, luật này bổ sung cụm từ “trong trường hợp gây thiệt hại trái pháp luật”.

Theo đại biểu, không nên vì vậy mà bỏ việc quy định cụ thể các hành vi tại khoản 9 Điều 17. “Ở Điều 17 là tất cả các hành vi đều là những thiệt hại thực tế đã xảy ra và do hành vi trái pháp luật của cán bộ, công chức gây ra chứ không phải riêng mỗi khoản 9”, đại biểu phân tích.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang cho rằng, không nên để Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước dẫn sang Luật Quản lý thuế và Luật Quản lý thuế lại dẫn ngược trở lại Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Trường hợp thực tế thi hành cho thấy cần bổ sung hành vi thì nên bổ sung trực tiếp vào khoản 9 Điều 17.

Theo đại biểu, trong các lĩnh vực khác, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước quy định khá cụ thể các hành vi như trong lĩnh vực đất đai, cấp giấy chứng nhận, đăng ký doanh nghiệp, áp dụng thủ tục hải quan trái pháp luật hay hành vi cố ý cung cấp thông tin sai lệch mà không đính chính và không cung cấp lại thông tin. Do đó, nếu riêng khoản 9 quy định không cụ thể thì có thể gây khó khăn khi thực hiện sau này.

Đại biểu Trần Thị Kim Nhung (Đoàn Quảng Ninh) cũng bày tỏ nhất trí với ý kiến của đại biểu Nguyễn Trường Giang và đại biểu Trương Thị Diệu Thúy.

Theo đại biểu, lý do sửa khoản 9 Điều 17 được nêu trong Tờ trình của Chính phủ là để đồng bộ với Luật Quản lý thuế năm 2025, nhưng chưa thuyết phục và chưa có căn cứ. Đại biểu cho rằng, Luật Quản lý thuế không có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước mà quy định dẫn chiếu về phạm vi cũng như quy trình, thẩm quyền áp dụng.

Trong khi đó, việc sửa đổi theo hướng quy định chung chung như dự thảo có thể khiến những hành vi cụ thể đang được quy định tại khoản 9 Điều 17 hiện hành trở thành quy định khó áp dụng. Theo đại biểu, cách sửa này không những chưa chắc tháo gỡ được khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, mà còn có thể phát sinh thêm “điểm nghẽn”, do tạo ra khoảng trống pháp lý.

Đại biểu cũng lưu ý Tờ trình của Chính phủ chưa đặt vấn đề sửa đổi lần này là sửa đổi phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo hướng mở rộng hay thu hẹp. Nếu mở rộng phạm vi thì cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, trong khi hồ sơ dự án chưa có đánh giá tác động về việc sửa đổi khoản 9 Điều 17, trong đó có tác động đến chi ngân sách và đối tượng phải thực hiện trong bối cảnh tổ chức bộ máy có sự sắp xếp.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình làm rõ các ý kiến của đại biểu. Ảnh: VPQH

Giải trình nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa theo hướng dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế nhằm bảo đảm đồng bộ hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người nộp thuế.

Theo Bộ trưởng, tổng kết 8 năm thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế chỉ phát sinh 3 vụ việc, với tổng số tiền bồi thường đã chi trả hơn 3,8 tỷ đồng.

Trước ý kiến lo ngại việc dẫn chiếu chung sang Luật Quản lý thuế sẽ không xác định rõ hành vi trái pháp luật cụ thể, Bộ trưởng nhấn mạnh việc yêu cầu bồi thường thường phải “đi sau” hoặc gắn liền với một quyết định giải quyết khiếu nại hoặc là bản án hành chính đã có hiệu lực, pháp luật xác nhận tính trái pháp luật của hành vi, của quyết định gây thiệt hại.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, Luật Quản lý thuế đã có cơ chế để xác định vấn đề này thông qua khiếu nại và khởi kiện hành chính. Người nộp thuế có quyền khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình; đồng thời có quyền khởi kiện ra tòa án hành chính.

“Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước là luật phải có căn cứ đã xác định là có hành vi trái pháp luật theo quy định của các luật khác thì lúc đó sẽ thực hiện việc xem xét bồi thường theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nói.

Theo Bộ trưởng, từ nguyên tắc này có cơ sở để thực hiện phương án dẫn chiếu sang Luật Quản lý thuế. Tuy nhiên, do ý kiến đại biểu còn khác nhau, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu, báo cáo Chính phủ, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật.