Ưu tiên biện pháp kinh tế trong xử lý vi phạm, đưa nguồn lực trở lại phục vụ phát triển

Các đại biểu tại phiên thảo luận về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Ảnh: VPQH

Tạo động lực cho kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân

Chiều ngày 7/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thảo luận tại hội trường, nhiều đại biểu cho rằng việc ban hành nghị quyết là cần thiết nhằm kịp thời cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời tạo cơ sở pháp lý để xử lý những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn khi các luật có liên quan chưa được sửa đổi, bổ sung.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi xây dựng một nghị quyết có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và ứng dụng khoa học công nghệ trong bối cảnh hiện nay.

Theo đại biểu, mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có khoảng 2 triệu doanh nghiệp, có 50 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và 1-3 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới là thách thức rất lớn. Trong khi đó, số doanh nghiệp thành lập mới và số doanh nghiệp rút khỏi thị trường thời gian qua ở mức tương đương. Vì vậy, việc sớm ban hành cơ chế pháp lý để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo có ý nghĩa rất quan trọng.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi xây dựng một nghị quyết có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và ứng dụng khoa học công nghệ. Ảnh: VPQH

Đại biểu cho rằng dự thảo đã thể chế hóa kịp thời tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự và hành chính; trường hợp phải xử lý hình sự thì việc chủ động khắc phục hậu quả kinh tế là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo. Theo đại biểu, đây là nội dung được cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt khu vực kinh tế tư nhân, rất kỳ vọng.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị) cho rằng Nghị quyết sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý các vụ việc liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Không để nguồn lực phát triển bị đình trệ vì xử lý vi phạm

Đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) nhận định, dự thảo Nghị quyết thể hiện sự chuyển biến trong tư duy lập pháp về xử lý các vi phạm kinh tế. Theo đại biểu, mục tiêu của nghị quyết không chỉ dừng lại ở việc xác định đúng người, đúng hành vi để áp dụng chế tài mà còn hướng tới khôi phục các giá trị kinh tế - xã hội đã bị xâm hại, bảo vệ các nguồn lực phát triển và tạo điều kiện để các dự án, công trình, hoạt động đầu tư tiếp tục mang lại lợi ích cho Nhà nước và xã hội.

Đại biểu nhấn mạnh, đây không phải là sự nới lỏng kỷ cương pháp luật mà là sự điều chỉnh phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Theo đó, xuyên suốt dự thảo là tư tưởng ưu tiên khắc phục hậu quả, phục hồi các giá trị kinh tế và bảo đảm phát triển trước khi áp dụng các biện pháp xử lý hình sự.

Theo đại biểu, trong thực tiễn có nhiều dự án có giá trị rất lớn, nếu dừng hoàn toàn để phục vụ xử lý hình sự thì thiệt hại đối với nền kinh tế, thậm chí thiệt hại gián tiếp còn lớn hơn thiệt hại do chính hành vi vi phạm gây ra. Vì vậy, việc khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và tiếp tục duy trì hoạt động của dự án sẽ góp phần bảo vệ nguồn lực đầu tư, duy trì việc làm và khai thác hiệu quả tài sản đã được đầu tư.

Ở góc độ đổi mới sáng tạo, đại biểu Lê Trọng Thành (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang) cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị quốc gia. Trong bối cảnh công nghệ phát triển rất nhanh, pháp luật cần vừa bảo đảm quản lý, vừa tạo không gian pháp lý cho thử nghiệm, chấp nhận rủi ro hợp lý và bảo vệ tổ chức, cá nhân dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Đại biểu đề nghị mở rộng cách tiếp cận của Nghị quyết theo hướng bao quát toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, thử nghiệm, phát triển công nghệ đến ứng dụng và thương mại hóa. Đồng thời, việc đánh giá trách nhiệm cần căn cứ vào điều kiện thực tế và thông tin tại thời điểm ra quyết định, không chỉ dựa trên kết quả cuối cùng của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đại biểu, một quyết định đổi mới có thể thất bại nhưng thất bại không mặc nhiên đồng nghĩa với lỗi hình sự nếu người thực hiện hành động đúng thẩm quyền, tuân thủ quy trình, có đánh giá rủi ro và không có động cơ vụ lợi.

Đại biểu đồng thời đề nghị cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự cần được thiết kế theo hướng có phương án khắc phục cụ thể, lộ trình thực hiện, mốc kiểm tra và cơ chế giám sát rõ ràng nhằm vừa tạo điều kiện thu hồi tài sản, đưa nguồn lực đang bị đình trệ trở lại nền kinh tế, vừa không tạo kẽ hở để lợi dụng chính sách.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Nghị quyết được xây dựng nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách của thực tiễn và sẽ có hiệu lực ngay sau khi Quốc hội thông qua. Trong khi đó, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) còn cần thêm thời gian để xem xét, thông qua, vì vậy việc ban hành nghị quyết là cần thiết để kịp thời áp dụng vào thực tiễn.

Về ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với toàn bộ hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ trưởng cho biết dự thảo hiện bám sát chủ trương của Trung ương, chỉ áp dụng đối với ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là Nghị quyết mang tính chất thí điểm; sau quá trình thực hiện sẽ tổng kết, đánh giá để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét việc mở rộng hoặc điều chỉnh phạm vi áp dụng. Đồng thời, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.