Chìa khóa nâng tầm nông sản Việt

Xây dựng vùng nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu nông sản: Chìa khóa nâng tầm nông sản Việt.

Ngành nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại. Trong tiến trình đó, xây dựng vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu được xem là giải pháp chiến lược nhằm tạo nguồn cung ổn định, đảm bảo về chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp chế biến vẫn phải thu mua nguyên liệu từ các nguồn nhỏ lẻ, thiếu liên kết chặt chẽ với nông dân. Điều này dẫn đến chất lượng và sản lượng nguyên liệu thiếu ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chế biến và khả năng đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu lớn của doanh nghiệp. Không chỉ vậy việc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thời vụ cũng làm gia tăng chi phí logistics, bảo quản và giảm sức cạnh tranh của sản phẩm nông sản Việt.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc liên tục nâng cao hàng rào kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu. Những yêu cầu liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon hay tiêu chuẩn phát triển bền vững đang buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi phương thức sản xuất. Điều đó đồng nghĩa với việc nông sản Việt không chỉ cần tăng sản lượng mà còn phải được sản xuất sạch, minh bạch và theo chuỗi liên kết khép kín.

Chính vì vậy, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, đạt chuẩn quốc tế đang trở thành hướng đi tất yếu. Đây không đơn thuần là mở rộng diện tích sản xuất còn là tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị từ giống, kỹ thuật canh tác, thu hoạch đến bảo quản và tiêu thụ. Trong mô hình này, hợp tác xã đóng vai trò trung tâm trong điều phối sản xuất, kiểm soát chất lượng và kết nối với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu.

Ngành nông nghiệp những năm gần đây đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực với sự hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn đối với lúa gạo, cà phê, trái cây, thủy sản và gỗ rừng trồng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến tháng 5/2026, cả nước đã có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu các loại quả tươi như thanh long, xoài, vú sữa, chuối, bưởi, chanh leo, nhãn, vải, ớt, thạch đen… sang các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc và Nhật Bản. Đây là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp và hợp tác xã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, giảm chi phí đầu vào, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và gia tăng giá trị xuất khẩu.

Đặc biệt, Đề án thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu giai đoạn 2022 - 2025 đã tạo chuyển biến rõ nét trong việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa gắn với nhu cầu thị trường. Qua triển khai Đề án đã hình thành 5 vùng nguyên liệu đạt chuẩn tại 11 tỉnh, với tổng diện tích gần 170.000 ha; trong đó hơn 70% diện tích được liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng giao thông nội vùng, thủy lợi, sơ chế và bảo quản từng bước được đầu tư đồng bộ, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Trong quá trình triển khai, các địa phương cũng đẩy mạnh cấp và quản lý mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Nhiều địa phương ghi nhận kết quả tích cực, như Sơn La duy trì 214 mã số vùng trồng với diện tích 2.878 ha; Quảng Trị tiếp tục duy trì các mã số FSC/CoC gắn với chuỗi gỗ lớn phục vụ xuất khẩu; Đắk Lắk mở rộng các vùng cà phê đạt chứng nhận chỉ dẫn địa lý và tiêu chuẩn xuất khẩu, qua đó phát triển vùng nguyên liệu theo chuỗi cà phê đặc sản.

Tính đến hết tháng 12/2025, các địa phương đã xây dựng hơn 90 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tăng 65 chuỗi so với thời điểm bắt đầu triển khai Đề án. Việc cấp mã số vùng trồng không chỉ đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường nhập khẩu mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quy trình sản xuất và gia tăng giá trị cho các vùng nguyên liệu.

Tuy nhiên, để vùng nguyên liệu phát huy hiệu quả, cần tiếp tục đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Doanh nghiệp cần giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm; trong khi nông dân phải thay đổi tư duy sản xuất theo quy trình thống nhất nhằm đáp ứng yêu cầu về chất lượng và sản lượng. Đồng thời, các địa phương cần quy hoạch vùng nguyên liệu phù hợp lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng, đầu tư hạ tầng logistics, kho lạnh và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc.

Trong xu thế tiêu dùng xanh toàn cầu, phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, giảm phát thải không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là “tấm vé thông hành” để nông sản Việt thâm nhập sâu hơn vào các thị trường cao cấp. Khi vùng nguyên liệu được đầu tư đồng bộ, liên kết chặt chẽ và vận hành theo chuỗi giá trị hiện đại, đây sẽ tiếp tục là chìa khóa nâng tầm nông sản Việt, mở rộng thị trường xuất khẩu và khẳng định vị thế nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ thế giới.