AI mở dư địa nâng năng suất, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương thăm quan VNPT GenAI - công nghệ AI tạo sinh do đội ngũ VNPT AI phát triển.

Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là những động lực quan trọng cho phát triển kinh tế. Định hướng này ngày càng rõ khi nền kinh tế bước vào giai đoạn cần cải thiện mạnh năng suất, chất lượng tăng trưởng. Cloud, AI, dữ liệu lớn vì thế đang chuyển từ công cụ hỗ trợ sang hạ tầng quan trọng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nền tảng cho quá trình này đang được mở rộng đáng kể. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, cả nước hiện có 42 trung tâm dữ liệu thương mại với tổng công suất thiết kế khoảng 372 MW. Vùng phủ sóng 4G đạt 99,8% dân số, trong khi 5G đạt khoảng 91,9%, tạo điều kiện thúc đẩy các dịch vụ số, ứng dụng công nghệ mới.

Tuy nhiên, mục tiêu lớn hơn việc mở rộng hạ tầng vật lý hay triển khai thêm các ứng dụng AI riêng lẻ là hình thành một hệ sinh thái công nghệ đủ mạnh. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, tổ chức nghiên cứu có khả năng khai thác, làm chủ công nghệ, từng bước phát triển sản phẩm mới phù hợp nhu cầu của nền kinh tế.

Định hướng phát triển hiện tập trung vào bốn nhóm trọng tâm: hạ tầng điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán; dữ liệu cùng các nền tảng AI an toàn, hiệu quả; nguồn nhân lực công nghệ; hệ sinh thái kết nối các chủ thể. Đây là những điều kiện quan trọng để công nghệ được chuyển hóa thành năng suất, sản phẩm, dịch vụ, giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Sử dụng công nghệ để tạo ra giá trị kinh tế

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là tiến xa hơn việc sử dụng cloud hay AI như một dịch vụ. Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực công nghệ, phát triển sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới, từ đó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Quá trình này đòi hỏi đầu tư đồng bộ cho công nghệ, nhân lực, quản trị.

Các tập đoàn công nghệ quốc tế cũng được kỳ vọng mở rộng vai trò tại Việt Nam thông qua đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái. Sự tham gia sâu hơn của khu vực này có thể tạo thêm nguồn lực về vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Hạ tầng cloud ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với quá trình số hóa nền kinh tế. Đây là nền tảng giúp doanh nghiệp triển khai AI, mở rộng quy mô hoạt động, phát triển sản xuất tiên tiến, dịch vụ tài chính, thương mại điện tử. Khả năng tiếp cận năng lực tính toán linh hoạt cũng giúp doanh nghiệp giảm áp lực đầu tư ban đầu khi thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới.

Cùng với hạ tầng, môi trường chính sách có ý nghĩa trực tiếp đối với quyết định đầu tư công nghệ. Một khung pháp lý thuận lợi, minh bạch, có khả năng dự báo sẽ tạo thêm niềm tin cho nhà đầu tư, thúc đẩy dòng vốn, công nghệ, chuyên môn vào Việt Nam. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp triển khai các giải pháp mới với chi phí tuân thủ hợp lý hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tốc độ tăng trưởng cao, năng suất trở thành một trong những bài toán trung tâm. Công nghệ số có thể hỗ trợ doanh nghiệp tự động hóa quy trình, giảm thời gian xử lý, khai thác dữ liệu tốt hơn, nâng chất lượng quyết định. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng tổ chức lại hoạt động, phát triển kỹ năng, xác định đúng bài toán cần công nghệ giải quyết.

Khoảng 26% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng AI vào hoạt động. Ảnh AI minh họa

Xu hướng ứng dụng AI trong doanh nghiệp đang tăng nhanh. Nghiên cứu “Khai phá Tiềm năng AI Việt Nam 2026” do Strand Partners thực hiện theo ủy quyền của AWS cho thấy khoảng 26% doanh nghiệp Việt Nam, tương đương 245.000 doanh nghiệp, đã ứng dụng AI vào hoạt động. Tỷ lệ này tăng đáng kể so với mức 18% được ghi nhận trong năm 2025.

Trong nhóm doanh nghiệp đã ứng dụng AI, 73% đánh giá công nghệ này giữ vai trò quan trọng trong chiến lược kinh doanh tổng thể. Khoảng 75% ghi nhận năng suất được cải thiện, trong khi 64% cho biết AI giúp doanh thu tăng trung bình 15%. Những kết quả này cho thấy AI đang từng bước tạo ra giá trị kinh tế cụ thể thay vì dừng ở thử nghiệm công nghệ.

Dù vậy, khoảng cách giữa ứng dụng ban đầu với triển khai ở quy mô lớn vẫn khá rõ. Có tới 61% doanh nghiệp sử dụng AI còn ở giai đoạn thử nghiệm. Khoảng 23% đã xây dựng chiến lược AI chính thức, toàn diện. Thực tế này cho thấy tốc độ tiếp cận công nghệ đang nhanh hơn khả năng tích hợp AI vào chiến lược phát triển dài hạn của nhiều doanh nghiệp.

Bài toán đo lường hiệu quả đầu tư cũng cần được giải quyết. Theo nghiên cứu, 13% doanh nghiệp có khung đo lường lợi tức đầu tư từ AI rõ ràng, áp dụng nhất quán. Trong khi đó, 46% chưa có phương pháp đáng tin cậy để đánh giá hiệu quả. Thiếu công cụ đo lường có thể khiến doanh nghiệp khó xác định dự án phù hợp để tiếp tục đầu tư, nhân rộng.

Nhân lực, AI tác nhân mở ra giai đoạn phát triển mới

Nguồn nhân lực đang trở thành một điểm nghẽn đáng chú ý. Khoảng 54% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng thiếu hụt kỹ năng số, kỹ năng AI đang cản trở quá trình ứng dụng, mở rộng công nghệ. Có tới 87% nhà tuyển dụng đánh giá việc đào tạo lại đội ngũ hiện tại giữ vai trò quan trọng trong chiến lược AI, cho thấy nhu cầu nâng cấp kỹ năng ngày càng cấp thiết.

Điều này cho thấy phổ cập công cụ AI mới là bước khởi đầu. Để biến công nghệ thành giá trị kinh tế bền vững, doanh nghiệp cần xây dựng năng lực tổ chức, đội ngũ nhân sự hiểu công nghệ, cơ chế quản trị dữ liệu, quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư. Khi những yếu tố này được kết nối, AI mới có thể đi sâu vào hoạt động cốt lõi thay vì tồn tại dưới dạng thử nghiệm.

Một xu hướng mới đang nổi lên là AI tác nhân, hay agentic AI, với khả năng thực hiện chuỗi nhiệm vụ thay vì phản hồi từng yêu cầu riêng lẻ. Khoảng 38% doanh nghiệp trong khảo sát đã biết đến công nghệ này. Trong số đó, 8% đã tích hợp AI agent vào quy trình cốt lõi, trong khi 19% đang thử nghiệm hoặc triển khai thí điểm.

Những doanh nghiệp đã triển khai AI agent ghi nhận cải thiện về năng suất, hiệu quả vận hành, tốc độ ra quyết định, khả năng mở rộng hoạt động. Tại TCBS, hơn 460 nhân sự sử dụng môi trường phát triển phần mềm agentic AI Kiro. Theo doanh nghiệp, thời gian phát triển tính năng được rút ngắn gần 25%, hơn 70% mã nguồn do AI tạo được duyệt ngay lần đầu.

Các mô hình kinh doanh dựa trên AI cũng bắt đầu cho thấy khả năng mở rộng. Nền tảng trí tuệ giọng nói NoteX cho biết việc vận hành trên hạ tầng AWS giúp giảm 30% độ trễ cùng chi phí xử lý AI. Trong khi đó, startup Diaflow, phát triển nền tảng điều phối AI agent, đã thu hút hơn 40.000 khách hàng, xử lý hơn 100 triệu tác vụ AI.

Những chuyển động trên cho thấy cloud, dữ liệu, AI đang tạo thêm dư địa cải thiện năng suất, hình thành sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới. Để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái gồm hạ tầng tính toán, dữ liệu, nguồn nhân lực, năng lực doanh nghiệp, chính sách đầu tư. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng.