Xây dựng những “đầu tàu” công nghệ cho nền kinh tế số Việt Nam

Thúc đẩy hệ sinh thái “Make in Vietnam”

Hiện nay, cả nước có khoảng 80.000 doanh nghiệp công nghệ, tăng gấp 1,4 lần so với năm 2020. Doanh thu toàn ngành công nghệ năm 2025 ước đạt khoảng 198 tỷ USD, tăng gần 26% so với năm trước. Nhiều sản phẩm công nghệ số của Việt Nam đã được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, mang về doanh thu khoảng 15 tỷ USD mỗi năm, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.

Ngoài vai trò trong thương mại và viễn thông, doanh nghiệp công nghệ còn thúc đẩy chuyển đổi số trong các lĩnh vực thiết yếu như năng lượng, giao thông, môi trường, y tế và giáo dục. Những nền tảng quản lý thông minh, giải pháp dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay điện toán đám mây đang được ứng dụng rộng rãi. Công nghệ số góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tiết kiệm chi phí và cải thiện chất lượng dịch vụ, tạo ra những thay đổi rõ nét trong đời sống kinh tế – xã hội hiện đại.

Dù đạt nhiều thành tựu quan trọng, năng lực công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp công nghệ có quy mô vừa và nhỏ, năng lực tài chính còn yếu và trình độ công nghệ chưa đồng đều. Việt Nam hiện chưa có nhiều doanh nghiệp đủ tiềm lực để dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây được xem là thách thức lớn trong quá trình xây dựng nền kinh tế số và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trên thị trường quốc tế.

Theo TS. Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, phần lớn doanh nghiệp Việt mới chỉ tham gia ở mức khiêm tốn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, trong khi khả năng nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ lõi còn hạn chế so với nhiều quốc gia phát triển. Ông cho rằng để hiện thực hóa khát vọng hùng cường vào năm 2045, Việt Nam cần có hàng triệu doanh nghiệp sở hữu trình độ công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo mạnh và hoạt động hiệu quả.

“Phát triển doanh nghiệp công nghệ không chỉ là một lựa chọn, mà là mệnh lệnh của thời đại”, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh, đồng thời cho rằng nguyên nhân của những hạn chế hiện nay xuất phát từ cả cơ chế quản lý lẫn năng lực nội tại của doanh nghiệp. Tư duy quản lý nhiều nơi chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, trong khi một số doanh nghiệp vẫn thiếu tầm nhìn dài hạn và khả năng liên kết để hình thành hệ sinh thái cạnh tranh mạnh.

Doanh nghiệp công nghệ cần thêm động lực

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ hiện chưa thật sự hiệu quả, thủ tục hành chính còn phức tạp và thiếu cơ chế đặc thù phù hợp với lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, Nhà nước cần đẩy mạnh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ doanh nghiệp thẩm định giá trị sáng chế và giải pháp hữu ích để trở thành tài sản có giá trị, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn và mở rộng quy mô đầu tư.

Nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay thiết kế chip đang tăng rất nhanh, tuy nhiên khả năng đáp ứng của thị trường lao động trong nước còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng kỹ sư có chuyên môn sâu và kinh nghiệm thực tiễn. Vì vậy, tư duy đào tạo cần chuyển từ “đào tạo những gì nhà trường có” sang “đào tạo những gì thị trường cần”, đồng thời đẩy mạnh mô hình “vừa học-vừa làm” để tăng năng lực thực chiến.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của phát triển bền vững và thực hành ESG trong hoạt động doanh nghiệp công nghệ. Việc xây dựng báo cáo phát triển bền vững giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đồng thời tạo lợi thế trong chiến lược xuất khẩu và thu hút đầu tư quốc tế. Để thực hiện hiệu quả, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ nhằm thu thập và quản lý dữ liệu thực tế, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, yếu tố quyết định vẫn là tinh thần tiên phong và khát vọng đổi mới của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải dám đầu tư dài hạn, chấp nhận rủi ro và không ngừng nâng cao năng lực quản trị. Khi cộng đồng doanh nghiệp cùng chung niềm tin và khát vọng phát triển, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành trung tâm công nghệ mới của khu vực, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ thế giới.