Việt Nam tiếp tục cải thiện thứ hạng đổi mới sáng tạo toàn cầu

Việt Nam vươn lên vị trí 43 về đổi mới sáng tạo toàn cầu. Ảnh AI minh họa.

Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) vừa công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) năm 2026 tại Geneva. Kết quả cho thấy Việt Nam tiếp tục duy trì đà cải thiện thứ hạng, đứng thứ 43/139 quốc gia, nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm trước.

Đáng chú ý, nhóm chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng 2 bậc, từ vị trí 37 lên 35. Kết quả này góp phần đưa thứ hạng GII chung của Việt Nam tăng 1 bậc, đạt mục tiêu Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026.

Tính từ năm 2016 đến nay, Việt Nam đã cải thiện 16 bậc trên bảng xếp hạng GII, từ vị trí 59 lên vị trí 43. Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ; đứng thứ ba ASEAN, sau Singapore và Malaysia.

WIPO cũng ghi nhận Việt Nam nằm trong nhóm 7 quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013. Việt Nam đồng thời thuộc nhóm 3 quốc gia có thành tích đổi mới sáng tạo vượt mức kỳ vọng so với trình độ phát triển.

Đầu ra đổi mới sáng tạo tiếp tục cải thiện

Đánh giá kết quả GII 2026, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng việc nhóm chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo tăng 2 bậc là kết quả đáng ghi nhận, phản ánh những chuyển biến trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Bộ trưởng, kết quả này đến từ 3 yếu tố chính. Trước hết, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được tăng cường. Cùng với đó, hệ thống chính sách, pháp luật trong các lĩnh vực này từng bước được hoàn thiện.

Sự tham gia của các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cũng ngày càng rõ nét, từ cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp đến viện nghiên cứu, trường đại học. Đây là những yếu tố góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index-GII) năm 2026.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam đang chuyển hướng tiếp cận, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một động lực quan trọng của phát triển kinh tế-xã hội. Chính sách cũng được định hướng theo hướng tăng nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho khoa học, công nghệ và chuyển từ quản lý nặng về đầu vào sang chú trọng kết quả đầu ra.

Trong năm 2026, nhiều chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam ghi nhận sự cải thiện. Đơn đăng ký sáng chế theo nước xuất xứ tăng 3 bậc, lên vị trí 63; sản lượng công nghệ cao tăng 1 bậc, lên vị trí 25. Mức độ phức tạp của sản xuất và xuất khẩu tăng 8 bậc, lên vị trí 44; đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp theo nước xuất xứ tăng 3 bậc, lên vị trí 48.

Ở một số chỉ số, Việt Nam tiếp tục duy trì thứ hạng cao. Việt Nam đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo; đứng thứ ba về tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao, thứ năm về số lượt tải ứng dụng điện thoại di động và thứ sáu về tốc độ tăng năng suất lao động.

Nguồn nhân lực và doanh nghiệp vẫn là điểm nghẽn

Bên cạnh những kết quả tích cực, GII 2026 cũng cho thấy một số lĩnh vực Việt Nam cần tiếp tục cải thiện. Đầu ra tri thức, trong đó có sáng chế và công bố khoa học, chưa có chuyển biến tương xứng trong những năm qua. Nguồn nhân lực chất lượng cao tại các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Một số chỉ số về giáo dục và nghiên cứu tiếp tục có thứ hạng thấp. Chỉ số chi cho giáo dục tính theo GDP đứng thứ 112; số bài báo khoa học quốc tế trên tỷ PPP GDP đứng thứ 106. Trong khu vực doanh nghiệp, chỉ số về lao động có kiến thức đứng thứ 85.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một trong những yêu cầu quan trọng trong giai đoạn tới, đặc biệt đối với các ngành công nghệ chiến lược và đội ngũ nhân lực có trình độ sau đại học.

Nguồn: Bộ Khoa học và Công nghệ.

Việt Nam cũng cần thúc đẩy công bố khoa học quốc tế, gia tăng số lượng bằng sáng chế và nâng cao chất lượng các sản phẩm nghiên cứu. Đây là những yếu tố gắn trực tiếp với năng lực tạo ra tri thức và chuyển hóa tri thức thành giá trị mới.

Vai trò của doanh nghiệp được xác định ngày càng quan trọng. Các doanh nghiệp cần tăng đầu tư cả về tài chính và nhân lực cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất, kinh doanh để nâng cao chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng và năng suất lao động.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, sự tham gia thực chất của doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu đổi mới sáng tạo của Việt Nam đến năm 2030 và 2045.

Hướng tới nhóm 40 thế giới vào năm 2030

Theo Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đưa chỉ số GII vào nhóm 40 quốc gia, nền kinh tế dẫn đầu thế giới. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo.

Để tiến tới các mục tiêu này, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp lớn nước ngoài xây dựng trung tâm nghiên cứu và phát triển, mở rộng đầu tư vào công nghệ cao và công nghệ chiến lược tại Việt Nam.

Cùng với đó, Việt Nam sẽ tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu; tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; thu hút nguồn vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên công nghệ.

Việc hình thành các cụm, liên kết đổi mới sáng tạo cũng được đặt ra, cùng với hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, hấp thụ và làm chủ công nghệ. Qua đó, kết quả nghiên cứu có thêm điều kiện được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế.

Thứ hạng 43 trong GII 2026 cho thấy Việt Nam tiếp tục duy trì xu hướng cải thiện trong đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, chặng đường hướng tới nhóm 40 vào năm 2030 và nhóm 30 vào năm 2045 sẽ phụ thuộc vào khả năng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu, hiệu quả đầu tư và mức độ tham gia của khu vực doanh nghiệp.