Thúc tiến độ, không để đọng vốn chương trình mục tiêu về nông thôn mới, giảm nghèo

Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Giải ngân chưa đáp ứng yêu cầu

Thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 và Kế hoạch của Chính phủ triển khai Nghị quyết, thời gian qua các bộ, ngành, địa phương đã tập trung xây dựng cơ chế, chính sách, văn bản hướng dẫn để tổ chức thực hiện Chương trình.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai tại nhiều nơi vẫn còn chậm, nhất là trong ban hành hướng dẫn và giải ngân vốn ngân sách nhà nước. Một số bộ vẫn chưa ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và các nội dung thuộc Chương trình. Trong khi đó, tình hình giải ngân vốn ngân sách nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.

Nhiều địa phương cũng gặp lúng túng trong quá trình chuyển từ thực hiện riêng lẻ 3 chương trình mục tiêu quốc gia sang Chương trình tích hợp chung. Việc xác định nhiệm vụ chi, đối tượng hỗ trợ, phân cấp quản lý và bố trí nguồn lực phát sinh nhiều yêu cầu mới, trong khi một số nội dung chưa có hướng dẫn thống nhất, ảnh hưởng tiến độ triển khai ở cơ sở.

Trước thực tế này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 22/CT-TTg ngày 22/5/2026 về đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình. Thủ tướng yêu cầu người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương xác định việc triển khai Chương trình là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cấp bách; tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, liên tục; phân công rõ trách nhiệm đối với từng nhiệm vụ, dự án gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh là triển khai Chương trình đúng tiến độ, đúng mục tiêu, đúng đối tượng, đúng thẩm quyền; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, chất lượng, hiệu quả, không để xảy ra tình trạng trùng lặp nhiệm vụ chi, hỗ trợ dàn trải, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản, thất thoát, lãng phí hay tiêu cực.

Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đề cao trách nhiệm của cấp tỉnh, cấp xã; khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm làm chậm tiến độ triển khai Chương trình và giải ngân vốn.

Tăng tốc hoàn thiện hướng dẫn, xử lý vốn chuyển tiếp

Một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình. Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẩn trương ban hành hướng dẫn các nội dung tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới trước ngày 30/5/2026, bảo đảm rõ nội dung, rõ phương pháp đánh giá, tạo thuận lợi cho địa phương tổ chức thực hiện và công nhận kết quả.

Các Bộ: Nội vụ, Xây dựng, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ cũng phải sớm hoàn thành ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện các nội dung thuộc Chương trình, bảo đảm thống nhất, khả thi, không phát sinh thêm thủ tục không cần thiết, không chồng chéo nhiệm vụ chi và đối tượng hỗ trợ.

Đối với địa phương, yêu cầu đặt ra là khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo Chương trình và cơ quan giúp việc trước ngày 10/6/2026; đồng thời xây dựng nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước giai đoạn 2026-2030 theo hướng ưu tiên cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới, hải đảo.

Theo yêu cầu của Chính phủ, nguồn lực sẽ tập trung giải quyết các nhu cầu thiết yếu như đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và hạ tầng xã hội nhằm ổn định đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Áp lực hiện nay không chỉ là triển khai Chương trình giai đoạn mới mà còn phải xử lý khối lượng lớn vốn ngân sách trung ương năm 2025 được kéo dài sang năm 2026. Chính phủ yêu cầu các địa phương hoàn thành rà soát các nhiệm vụ dở dang, chưa hoàn thành hoặc chưa kịp triển khai trong năm 2025 nhưng có khả năng giải ngân trong năm 2026; ưu tiên sử dụng nguồn vốn chuyển tiếp để hoàn thành dứt điểm các dự án, nhiệm vụ còn tồn đọng, không để vốn, kinh phí tiếp tục tồn đọng ở các nội dung không còn khả năng thực hiện.

Các bộ, ngành, địa phương cũng được yêu cầu định kỳ báo cáo tình hình thực hiện, giải ngân và khó khăn, vướng mắc; đồng thời công khai tiến độ giải ngân, xem xét trách nhiệm người đứng đầu đối với các đơn vị chậm thực hiện hoặc để vốn không có khả năng giải ngân do nguyên nhân chủ quan.

Theo phân công, Bộ Tài chính chủ trì tổng hợp tình hình giải ngân vốn ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; hướng dẫn, xử lý các khó khăn, vướng mắc liên quan đến phân bổ, điều chỉnh, thanh toán, quyết toán vốn đầu tư công và kinh phí sự nghiệp.

Việc siết tiến độ, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu và tăng cường kiểm tra, giám sát sẽ tạo chuyển biến trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới, tránh tình trạng vốn chờ dự án, dự án chờ hướng dẫn; qua đó đưa nguồn lực hỗ trợ đến đúng địa bàn, đúng đối tượng, phát huy hiệu quả đầu tư công và bảo đảm an sinh xã hội.