Thu hút đầu tư vào vùng dân tộc thiểu số và miền núi

Các vùng dân tộc thiểu sổ và miền núi thường có lợi thế như: đất đai rộng lớn, khí hậu đa dạng, tài nguyên phong phú, bản sắc văn hóa độc đáo...

Nhiều tiềm năng

Trong nhiều năm qua, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi luôn được xác định là khu vực có vị trí chiến lược đặc biệt trong phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng – an ninh của đất nước. Khai thác tiềm năng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là trách nhiệm xã hội, là hành động góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Hiện nay, dù còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, hạ tầng và nguồn nhân lực, nhưng đây cũng là khu vực có nhiều tiềm năng rất lớn để thu hút đầu tư. Các vùng dân tộc thiểu sổ và miền núi thường có lợi thế như: đất đai rộng lớn, khí hậu đa dạng, tài nguyên phong phú, bản sắc văn hóa độc đáo... Trong đó, đầu tiên và đáng kể nhất chính là tiềm năng phát triển du lịch nghỉ dưỡng, du lịch thiên nhiên của vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Có thể nói, tại các vùng dân tộc thiểu số và miền núi hiện nay cơ bản đều giữ bản làng nguyên sơ, ẩm thực đặc trưng và lối sống truyền thống, trở thành những lợi thế to lớn trong việc thu hút nguồn lực đầu tư tư nhân để phát triển ngành công nghiệp không khói.

Thực tế thời gian qua cho thấy, cảnh sắc hùng vĩ, nguyên sơ, di sản văn hóa đa dạng đã khiến nhiều vùng dân tộc thiểu số trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút khách du lịch, đặc biệt là khách nước ngoài. Du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm văn hóa có thể trở thành nguồn thu chủ lực nếu được đầu tư bài bản. Nhiều địa phương đã chứng minh điều này: mô hình du lịch cộng đồng ở Sa Pa (Lào Cai), Mai Châu (Hòa Bình), Mộc Châu (Sơn La), Kon Plông (Kon Tum)… đang thu hút đông đảo du khách và tạo việc làm cho hàng nghìn hộ dân.

Hay như tại tỉnh Phú Thọ, theo đại diện lãnh đạo UBND tỉnh, thành tựu nổi bật là việc triển khai các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trọng tâm là bảo tồn văn hóa đồng bào Mường, Dao, Mông, Sán Dìu... gắn với du lịch sinh thái bền vững. Không gian văn hóa cồng chiêng và các lễ hội truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Bên cạnh tiềm năng du lịch, các khu vực dân tộc thiểu số và miền núi cũng có nhiều lợi thế để phát triển lĩnh vực nông nghiệp. Chẳng hạn, các tỉnh vùng cao Tây Bắc, Tây Nguyên hay dải Trường Sơn – nơi hội tụ rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, khí hậu đặc trưng và địa hình cao nguyên – đều có thể phát triển nông nghiệp chất lượng cao, dược liệu, cây đặc sản bản địa hoặc nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phù hợp với điều kiện tự nhiên.

Nhiều chính sách hỗ trợ thu hút đầu tư

Trong bối cảnh đó, việc hỗ trợ thu hút đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn tác động mạnh mẽ đến sinh kế của người dân.

Do vậy, trong những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư vào vùng khó khăn. Nổi bật nhất là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030 theo theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, với tổng nguồn lực rất lớn tập trung vào hạ tầng, phát triển sản xuất, đào tạo nghề và cải thiện dịch vụ y tế – giáo dục.

Hay tiêu biểu như Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030. Theo đó, với mục tiêu phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Quyết định số 417/QĐ-BNNMT đã quy định rõ về nội dung thành phần 02: Hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong 3 nội dung thực hiện, sẽ có hỗ trợ thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp và thu hút đầu tư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Mới đây nhất, Thông tư số 02/2026/TT-BDTTG ngày 04/6/2026 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo hướng dẫn một số nội dung Hợp phần thứ hai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030 thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước của Bộ này cũng quy định rõ về hỗ trợ thúc đẩy khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp, thu hút đầu tư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo đó, Nhà nước hỗ trợ trực tiếp đối với đối tượng có phương án khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp, thu hút đầu tư tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gồm: người dân, hộ, nhóm hộ; ưu tiên phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ là chủ hộ nghèo, phụ nữ đơn thân, phụ nữ khuyết tật, nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người, thanh niên, sinh viên, trí thức trẻ, thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự, người lao động hồi hương. Đồng thời, hỗ trợ đối với các bên tham gia liên kết/hỗ trợ như: doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức kinh tế - xã hội có hoạt động sản xuất, thu mua, tiêu thụ, sử dụng lao động hoặc hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc hỗ trợ tập trung vào các nội dung như: Hỗ trợ tiếp cận đối với nguồn lực về vốn, khoa học - công nghệ, thông tin thị trường, góp phần mở rộng cơ hội liên kết, hợp tác sản xuất, tiêu thụ sản phẩm; Hỗ trợ tuyên truyền, quảng bá, tổ chức các sự kiện xúc tiến thương mại, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi từ các mô hình khởi nghiệp...

Thời gian qua, chính quyền các tỉnh miền núi cũng đã năng động hơn trong việc cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hành chính, tinh giản thủ tục và tạo kênh đối thoại trực tiếp giữa doanh nghiệp – chính quyền – người dân. Việc cam kết đồng hành dài hạn, giải quyết khó khăn kịp thời đã giúp nhiều nhà đầu tư tin tưởng hơn khi lựa chọn vùng khó để phát triển. Một số địa phương còn tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư riêng cho vùng dân tộc thiểu số nhằm giới thiệu tiềm năng và tìm kiếm đối tác chiến lược, đồng thời đưa ra các cam kết đồng hành mạnh mẽ. Chẳng hạn như mới đây, tại Hội nghị, hội thảo quốc tế về xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch giữa VACOD-Điện Biên được tổ chức tại thành phố Điện Biên Phủ, trước sự chứng kiến của 400 doanh nghiệp trong nước, quốc tế, đại diện lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên đã nhấn mạnh cam kết “đồng hành-gắn bó-chia sẻ” cùng cộng đồng doanh nghiệp với phương châm: “Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hướng đến doanh nghiệp”, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong khuôn khổ quy định của pháp luật để các doanh nghiệp, doanh nhân, nhà đầu tư tìm hiểu, nghiên cứu, khảo sát, thực hiện các dự án đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Để thu hút đầu tư, tạo nguồn lực xây dựng và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số bền vững, thời gian qua, tỉnh Điện Biên đã tập trung thực hiện cải cách thủ tục hành chính; rà soát, xác định danh mục các dự án, địa bàn và dành nhiều ưu tiên, ưu đãi đầu tư về các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, các huyện ở vùng cao, biên giới... Tỉnh tập trung cũng ưu tiên kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực thương mại dịch vụ cho các dự án như: Nâng cấp chợ Bản Phủ lên hạng I (xã Noong Hẹt, huyện Điện Biên), chợ cửa khẩu Huổi Puốc (xã Mường Lói, huyện Điện Biên), khu dịch vụ, thương mại Khu kinh tế cửa khẩu Tây Trang (huyện Điện Biên)...

Bên cạnh đó, nhiều cơ chế ưu đãi đang được triển khai, bao gồm miễn giảm thuế, hỗ trợ mặt bằng, tiếp cận tín dụng ưu đãi, cũng như chính sách quảng bá, kết nối cung cầu...

Cần có sự phối hợp đồng bộ

Hiện nay, kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển chưa thực sự bền vững; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nhiều nơi vẫn duy trì tập quán canh tác cũ; việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất còn hạn chế, chất lượng sản phẩm chưa cao. Sản xuất nông, lâm nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của từng vùng; sản xuất hàng hóa còn hạn chế; vẫn gặp khó khăn về thị trường tiêu thụ...

Theo các chuyên gia kinh tế, đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chính là đầu tư cho phát triển bền vững, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách về mức sống và thu nhập giữa các vùng. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, nguồn lực thực hiện các chính sách dân tộc tại địa phương còn hạn chế, ngân sách địa phương còn khó khăn. Bên cạnh đó, việc huy động vốn cho các dự án phát triển vùng sâu, vùng xa từ các doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng. Tại một số địa phương, chủ trương, chính sách thực hiện chưa đồng bộ; cơ chế thu hút nguồn lực đầu tư vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chưa thật sự hấp dẫn, hiệu quả còn thấp, nguồn lực đầu tư còn dàn trải.

Trong thời gian tới, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người dân. Doanh nghiệp cần có chiến lược dài hạn, lấy lợi ích cộng đồng làm trọng tâm để phát triển bền vững. Trong khi đó, chính quyền địa phương phải đóng vai trò dẫn dắt, chủ động tháo gỡ khó khăn, minh bạch trong thủ tục và tạo môi trường kinh doanh ổn định. Các nguồn vốn đầu tư hỗ trợ của Nhà nước về cơ sở hạ tầng, khởi nghiệp, nâng cao trình độ người dân các vùng dân tộc thiểu sổ và miền núi trở thành vốn mồi quan trọng để thu hút nguồn vốn tư nhân trong và ngoài nước. Trong khi đó, người dân cần nâng cao kỹ năng, thay đổi tư duy sản xuất và tích cực tham gia liên kết để không bị đứng ngoài chuỗi giá trị.

Về nhiệm vụ thu hút đầu tư, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, các địa phương cần xác định ưu tiên huy động nguồn lực thu hút đầu tư về vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tập trung vào các ngành, lĩnh vực phù hợp tiềm năng, lợi thế của địa phương; tập trung đẩy mạnh kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số...