Thị trường bảo hiểm hưu trí tự nguyện trước cơ hội bứt phá

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thu Dịu

Hành lang pháp lý mở rộng dư địa

Thông tin tại Hội thảo “Chiến lược hưu trí tự nguyện, tối ưu thuế và nâng tầm doanh nghiệp” diễn ra ngày 17/9 do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, bà Lý Thu Thủy, Trưởng phòng Phòng bảo hiểm nhân thọ, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, Bộ Tài chính cho biết, việc phát triển hệ thống hưu trí bổ sung song song với bảo hiểm xã hội bắt buộc giúp người dân chủ động chuẩn bị nguồn tài chính cho tương lai, giảm sự mất ổn định thu nhập khi hết tuổi lao động và giảm gánh nặng cho gia đình.

Hiện hệ thống hưu trí tại Việt Nam gồm ba trụ cột. Trong đó, trụ cột thứ ba là bảo hiểm hưu trí tự nguyện do các doanh nghiệp bảo hiểm thương mại triển khai. Sau gần 10 năm kể từ năm 2016, đến năm 2025, tổng doanh thu phí hưu trí tự nguyện đạt khoảng 733 tỷ đồng, với khoảng 51.000 cá nhân tham gia; tổng tài sản của các quỹ đạt khoảng 731 tỷ đồng. Doanh thu này chiếm chưa tới 1% tổng doanh thu phí toàn thị trường bảo hiểm nhân thọ và mới có 6 trong tổng số 22 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ cung cấp dòng sản phẩm này.

Bà Thủy đánh giá dư địa phát triển của bảo hiểm hưu trí tự nguyện còn rất lớn nhờ thu nhập người dân ngày càng tăng và xu hướng tích lũy cho tuổi già phát triển. Hiệu quả đầu tư của các quỹ được duy trì tương đối ổn định. Tỷ suất đầu tư giai đoạn trước đạt từ 7-8%/năm; trong giai đoạn 2024-2025, do lãi suất của các công cụ đầu tư dài hạn như tiền gửi ngân hàng và trái phiếu Chính phủ có xu hướng giảm, tỷ suất đầu tư của quỹ điều chỉnh về khoảng 5,6%/năm.

Về chính sách, Điều 5 Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định chính sách khuyến khích doanh nghiệp triển khai và người dân tham gia các sản phẩm bảo hiểm hưu trí. Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa trong các chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm, người cao tuổi và tài chính toàn diện.

Đáng chú ý, chính sách ưu đãi thuế mới đã nâng mức khấu trừ cho cả doanh nghiệp và cá nhân. Theo Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp mua bảo hiểm hưu trí bổ sung cho người lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp tối đa 5 triệu đồng/người/tháng, tăng từ mức 3 triệu đồng trước đây. Đối với người lao động, Nghị định số 253/2026/NĐ-CP nâng mức khấu trừ thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đóng góp hưu trí từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng.

Theo bà Thủy, giai đoạn tới, cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm từ xây dựng hành lang pháp lý sang thực thi hiệu quả và nâng cao chất lượng giám sát. Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm, linh hoạt danh mục đầu tư, tăng cường chuyển đổi số và tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tham gia. Các mức ưu đãi thuế cũng sẽ tiếp tục được nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh tương quan với đà phát triển kinh tế.

Bà Lý Thu Thủy, Trưởng phòng Phòng Bảo hiểm nhân thọ, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, Bộ Tài chính phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Thu Dịu

Khoảng trống hưu trí đặt ra nhu cầu mới

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng, dân số bước vào ngưỡng già hóa nhanh và dự báo trở thành quốc gia có dân số già vào năm 2036, bài toán bảo đảm an sinh tài chính cho người lao động sau nghỉ hưu đang trở thành vấn đề kinh tế - xã hội cấp thiết. Cùng với đó, cuộc cạnh tranh trong thu hút và giữ chân nhân tài khiến doanh nghiệp xem lại vai trò của các chương trình phúc lợi dài hạn.

Sự ra đời của Nghị định số 46/2023/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý cho sản phẩm bảo hiểm hưu trí tự nguyện thương mại. TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh đánh giá đây là tầng bảo vệ cao hơn, hoạt động song song để chia sẻ tải trọng với quỹ bảo hiểm xã hội. Dù vậy, thị trường hiện ghi nhận sự nhầm lẫn phổ biến. Nhiều doanh nghiệp và người dân chưa phân biệt rõ giữa bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm tự nguyện do Nhà nước quản lý và quỹ hưu trí tự nguyện do các công ty bảo hiểm thương mại vận hành.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới, doanh nghiệp không chỉ cần nâng cấp về công nghệ và quản trị mà còn phải đầu tư vào nguồn nhân lực như một lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, các chương trình phúc lợi dài hạn, bao gồm bảo hiểm hưu trí tự nguyện, được ông nhìn nhận là một công cụ quản trị nhân sự chiến lược để giữ chân người tài.

Từ thực tế doanh nghiệp, ông Đào Quốc Bảo, Phó Tổng Giám đốc Khách hàng Doanh nghiệp tại Sun Life Việt Nam cho biết, khoảng trống hưu trí đang trở thành một thách thức đáng lưu tâm đối với Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng khiến nhiều người trì hoãn kế hoạch tích lũy dài hạn, hệ thống hưu trí đa tầng, trong đó có bảo hiểm hưu trí tự nguyện, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn thu nhập khi nghỉ hưu, đồng thời góp phần huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu đặt gần 80.000 người tham gia các chương trình hưu trí bên cạnh quy mô lực lượng lao động cả nước và 14,4 triệu người trong độ tuổi nghỉ hưu, dư địa phát triển của thị trường vẫn còn rất lớn.

Ông Đào Quốc Bảo kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước xem xét mở rộng danh mục đầu tư linh hoạt cho các quỹ hưu trí nhằm tối ưu hóa lợi nhuận cho người tham gia. Đồng thời, chính sách thuế cần tiếp tục nâng mức trần chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản đóng góp hưu trí. Việc cho phép chuyển giao tài khoản hưu trí linh hoạt giữa các doanh nghiệp khi người lao động thay đổi nơi làm việc cũng là yếu tố quan trọng để gia tăng tính hấp dẫn của sản phẩm.

Với định hướng tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng giám sát, tăng cường chuyển đổi số và nghiên cứu điều chỉnh ưu đãi thuế, thị trường bảo hiểm hưu trí tự nguyện đang có thêm cơ sở để mở rộng. Đây là trụ cột an sinh xã hội mang tính chiến lược lâu dài, vừa bảo đảm an toàn tài chính cho người lao động, vừa giúp doanh nghiệp giữ chân nhân tài.