Thái Nguyên: “Số hóa" nông thôn, tạo đòn bẩy giảm nghèo bền vững

Nhờ ứng dụng thương mại điện tử, nông sản địa phương đã thoát khỏi sự phụ thuộc vào các kênh trung gian truyền thống, giúp gia tăng giá trị nông sản.

Thái Nguyên sau sáp nhập: Chuyển đổi tư duy quản trị nông thôn

Trước khi sáp nhập, hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn có 4 thành phố đạt chuẩn NTM (Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên, Bắc Kạn), 4 huyện đạt chuẩn NTM (Đại Từ, Phú Bình, Định Hóa, Phú Lương), trong đó có 2 huyện đạt chuẩn NTM nâng cao. Hai tỉnh có 144/216 xã đạt chuẩn NTM, đạt 66,7%, trong đó 54 xã đạt chuẩn NTM nâng cao, 12 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu.

Hiện nay, diện mạo nông thôn ở Thái Nguyên đã thay đổi rõ nét, hệ thống giao thông nông thôn, thủy lợi được xây dựng và nâng cấp, cơ sở hạ tầng xã hội và thương mại được đầu tư đồng bộ, điện nông thôn được ưu tiên đầu tư.

Sau khi sáp nhập, tỉnh Thái Nguyên mới có 92 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 77 xã và 15 phường, diện tích tự nhiên hơn 8.375 km2, dân số gần 1,8 triệu người. Để giải quyết bài toán quản trị quy mô lớn trên 77 xã, thay vì duy trì tư duy NTM (NTM) truyền thống, tỉnh đã chủ động “tái định nghĩa” sự phát triển dựa trên trụ cột chiến lược: chuyển đổi số hướng tới nông thôn thông minh.

Điểm nhấn trong định hướng NTM 2026-2030 của Thái Nguyên là sự chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ dàn trải sang tiếp cận “phân nhóm xã” dựa trên dữ liệu số hóa. Tỉnh đã xây dựng bản đồ số phân loại địa phương cụ thể: Nhóm 1: Các xã nghèo, khu vực II, III và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, trọng tâm là hỗ trợ sinh kế và hạ tầng thiết yếu; Nhóm 2: Các xã thuần nông (trên 70% diện tích đất nông nghiệp), trọng tâm là chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp; Nhóm 3: Các xã đang đô thị hóa, mật độ dân số cao, trọng tâm là xây dựng hạ tầng hiện đại, môi trường sống văn minh.

Việc này giúp nguồn lực hỗ trợ giảm nghèo được “đo ni đóng giày”, tránh lãng phí và đảm bảo hộ nghèo, cận nghèo được tiếp cận chính sách phù hợp nhất với điều kiện địa phương.

Chuyển đổi số - “chất xúc tác” để người dân thoát nghèo

Thái Nguyên đang tận dụng quy mô dân số gần 1,8 triệu người để xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, nơi chuyển đổi số đóng vai trò là “chất xúc tác” để người dân thoát nghèo từ chính mảnh đất quê hương.

Để giảm nghèo bền vững, Thái Nguyên đã chuyển hướng tập trung vào việc “số hóa” chuỗi giá trị nông sản chủ lực. Tại các vùng chè trọng điểm như xã Vô Tranh, việc ứng dụng công nghệ tưới tiêu tự động và quản lý mã số vùng trồng cho thấy chuyển đổi số giúp người nông dân, kể cả những hộ có diện tích nhỏ, tiếp cận được các tiêu chuẩn khắt khe như GAP, hữu cơ.

Những “tấm hộ chiếu kỹ thuật số” này không chỉ giúp sản phẩm của các HTX như Khe Cốc vươn ra thị trường quốc tế, mà còn trực tiếp nâng cao thu nhập cho các hộ sản xuất. Khi sản phẩm được minh bạch hóa chất lượng, giá trị gia tăng được giữ lại cho người nông dân thay vì bị mất đi ở các khâu trung gian, đây chính là chìa khóa để thu nhập bình quân đầu người nông thôn tăng gấp 1,8 lần trong lộ trình đến năm 2030.

Thực tế việc số hóa chuỗi giá trị tại các xã vùng cao như Định Hóa, Võ Nhai đã tạo ra hiệu quả kinh tế cao. Nhờ ứng dụng thương mại điện tử, nông sản địa phương đã thoát khỏi sự phụ thuộc vào các kênh trung gian truyền thống, giúp giá trị gia tăng thặng dư trực tiếp cho nông dân tăng từ 20-30%.

Song song đó, việc ứng dụng công nghệ vào công tác giảm nghèo còn được thể hiện rõ nét qua hiệu quả quản trị tại cấp cơ sở. Việc số hóa thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến đã giúp chính quyền địa phương theo dõi sát sao hơn đối tượng cần hỗ trợ, đảm bảo các chính sách an sinh đến đúng người, đúng thời điểm.

Đặc biệt, để tiếp tục nhân rộng và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp, năm 2025, Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện Mô hình chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới hướng tới nông thôn mới thông minh tại Hợp tác xã chè Mỹ Phương (địa chỉ: xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên) và Hợp tác xã Dương Quang (địa chỉ: xã Phong Quang, tỉnh Thái Nguyên).

Dưới tác động cộng hưởng của mô hình NTM thông minh và các giải pháp chuyển đổi số, khu vực nông thôn Thái Nguyên đang ghi nhận những bước chuyển mình mạnh mẽ về hiệu quả kinh tế. Thống kê tại các mô hình điểm cho thấy, tốc độ giảm nghèo tại các địa phương này đạt bình quân 2,5 - 3%/năm, vượt xa mức trung bình của toàn tỉnh, khẳng định tính bền vững trong lộ trình giảm nghèo đa chiều.

Xây dựng mô hình nông thôn mới thông minh, kiến tạo vùng quê hiện đại, đáng sống

Trong giai đoạn 2026–2030, Thái Nguyên định vị mục tiêu xây dựng mô hình NTM kiểu mẫu và thông minh. Trọng tâm chiến lược sẽ xoay quanh việc đầu tư nâng cấp hạ tầng số đồng bộ, thúc đẩy kinh tế số nông thôn và không ngừng đào tạo, nâng cao năng lực số cho cộng đồng. Khi người nông dân làm chủ được công nghệ, việc ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh sẽ trở nên thuận lợi, tạo ra xung lực mới cho tăng trưởng kinh tế.

Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nền tảng NTM vững chắc giai đoạn 2021–2025 và tư duy chuyển đổi số đột phá đang mở ra tương lai rộng mở cho Thái Nguyên, kiến tạo những vùng quê văn minh, nơi công nghệ phục vụ đời sống và kinh tế phát triển bền vững trên nền tảng số hóa minh bạch.

Trong định hướng phát triển đến năm 2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu duy trì tốc độ giảm nghèo trên 1,5%/năm, gắn liền với phát triển nền nông nghiệp sinh thái. Tỉnh đang tiếp tục dành nguồn lực hỗ trợ các sản phẩm chủ lực, đẩy mạnh kinh tế tập thể và du lịch nông nghiệp.

Việc kết hợp chặt chẽ giữa phát triển hạ tầng số với giáo dục đào tạo theo Thông tư 42/2026/TT-BGDĐT sẽ tạo ra môi trường học tập suốt đời, nơi người dân nông thôn được trang bị tư duy và kỹ năng để làm chủ công nghệ. Đây chính là lộ trình chiến lược, nơi sự kết hợp giữa nền tảng NTM truyền thống và tư duy số hóa sẽ kiến tạo những vùng quê không chỉ hiện đại về hạ tầng, mà còn giàu có về thu nhập, minh bạch trong cơ hội, đảm bảo mục tiêu giảm nghèo không chỉ là con số, mà là cuộc sống thực chất của mỗi người dân Thái Nguyên.