 |
| Các quy định mới hướng tới việc quản lý chặt chẽ để tăng cường tái chế, tái sử dụng và giảm thiểu phát sinh chất thải. |
Chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong lĩnh vực môi trường
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam đang có nhiều cơ hội phát triển nhờ vị thế quốc tế được nâng cao, mạng lưới đối tác chiến lược mở rộng và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài. Các xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh tạo điều kiện thuận lợi để đạt mục tiêu công nghiệp hóa vào năm 2030. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh cũng làm gia tăng áp lực lên môi trường. Do đó, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là cần thiết nhằm khơi thông các điểm nghẽn, thúc đẩy các dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.
Mới đây, tại cuộc họp nghe báo cáo tiến độ xây dựng ba dự án luật quan trọng: Luật Đất đai (sửa đổi); Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo (sửa đổi); Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt và mang tính định hướng sâu sắc cho quá trình sửa đổi luật. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu then chốt là tiến độ xây dựng luật phải đi liền với chất lượng, tuyệt đối không để tình trạng sát thời điểm mới trình mà cần chủ động sớm để đảm bảo tính khoa học và thực tiễn.
Theo Bộ trưởng, một bộ luật thành công phải là một bộ luật "sống được", nghĩa là người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện thuận lợi, đồng thời cơ quan quản lý có thể áp dụng hiệu quả trong đời sống. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu mỗi quy định mới được đưa vào dự thảo phải trả lời rõ câu hỏi về việc mang lại lợi ích gì cho đất nước, đồng thời phải đánh giá đầy đủ các tác động về kinh tế, môi trường, xã hội và cả các quan hệ quốc tế.
Một trong những thay đổi mang tính đột phá trong dự thảo sửa đổi lần này là việc chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong lĩnh vực môi trường. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục không chỉ dừng lại ở việc giảm bớt số lượng mà phải đi sâu vào bản chất của quy trình quản lý.
Để hiện thực hóa mục tiêu hậu kiểm, Người đứng đầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu phải làm rõ 3 yếu tố then chốt gồm lực lượng, công nghệ và quy trình hành chính. Song song với đó là lộ trình đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đảm bảo cấp Bộ sẽ trực tiếp thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý, nhiệm vụ này cần được hoàn thành ngay trong quý II/2026.
Về các quy định kỹ thuật cụ thể, dự thảo Luật đề xuất đơn giản hóa tiêu chí môi trường trong phân loại dự án để tạo hành lang thông thoáng cho các nhà đầu tư. Theo đó, các dự án đầu tư sẽ được chia thành 3 nhóm tương ứng với các thủ tục hành chính cần thực hiện là nhóm I phải thực hiện đánh giá tác động môi trường chi tiết, nhóm II thực hiện đánh giá tác động môi trường đơn giản và nhóm III chỉ cần đăng ký môi trường hoặc cấp giấy phép môi trường.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiếp tục cắt giảm đối tượng phải thực hiện tác động môi trường đối với các dự án trong khu, cụm công nghiệp đã có hạ tầng bảo vệ môi trường, các dự án quy mô nhỏ, công suất thấp và không có yếu tố nhạy cảm. Quy trình thẩm định cũng được đề xuất sửa đổi theo hướng cơ quan chức năng chỉ ban hành thông báo kết quả thẩm định thay vì phê duyệt kết quả đối với các đối tượng đánh giá tác động đơn giản, nhằm nâng cao vai trò và trách nhiệm của chủ dự án.
Tạo nền tảng pháp lý đủ mạnh cho chuyển đổi số trong quản lý môi trường
Tại Hội thảo lấy ý kiến các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên góp ý đối với dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, ngày 10/4/2024, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cũng chia sẻ góc nhìn sâu sắc về bối cảnh sửa đổi luật trong thời đại kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Thứ trưởng khẳng định bối cảnh hiện nay đòi hỏi những tiêu chuẩn môi trường khắt khe hơn và Việt Nam cần phòng ngừa từ sớm, từ xa các nguồn gây ô nhiễm.
Thứ trưởng Lê Công Thành cảnh báo rằng thực tiễn quốc tế cho thấy nếu không chú trọng bảo vệ môi trường ngay từ giai đoạn đầu, chi phí để khắc phục hậu quả về sau sẽ vượt xa những lợi ích kinh tế đạt được. Do đó, dự thảo Luật lần này tập trung tạo nền tảng pháp lý đủ mạnh cho chuyển đổi số trong quản lý môi trường, đặc biệt là việc xây dựng và vận hành nền tảng số quản lý môi trường quốc gia để tích hợp dữ liệu quan trắc và kiểm kê phát thải.
Tư duy về quản lý chất thải cũng có sự dịch chuyển quan trọng khi dự thảo Luật coi chất thải là tài nguyên. Các quy định mới hướng tới việc quản lý chặt chẽ để tăng cường tái chế, tái sử dụng và giảm thiểu phát sinh chất thải, từ đó cung cấp nguồn nguyên liệu đầu vào quý giá cho các ngành sản xuất và phát triển ngành công nghiệp môi trường tại Việt Nam. Thêm vào đó, dự thảo Luật cũng bổ sung các đối tượng được miễn giấy phép môi trường bao gồm các dự án đầu tư trụ sở làm việc của cơ quan dịch vụ hành chính công, các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông để giảm bớt gánh nặng hành chính không cần thiết,.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên quan tâm tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia như Thái Lan, New Zealand hay Singapore nhưng nhấn mạnh không được áp dụng một cách máy móc. Mục tiêu cuối cùng là luật mới phải ưu việt hơn các quy định trước đây, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế biển và các ngành kinh tế xanh phát triển mạnh mẽ.
Với lộ trình được đặt ra, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi dự kiến sẽ cơ bản hoàn thành trong tháng 4/2026 để trình các cấp có thẩm quyền, kỳ vọng tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
