Sử dụng xe điện: Hướng đi tất yếu của giao thông xanh

Các chuyên gia trao đổi, thảo luận tại buổi Tọa đàm.

Xu hướng tất yếu của chuyển dịch năng lượng

Tại Tọa đàm do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đều thống nhất nhận định: phát triển xe điện không còn là lựa chọn, mà là xu hướng tất yếu trong tiến trình chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh.

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, xe điện không đơn thuần là phương tiện, mà là một ngành công nghiệp mới, đòi hỏi chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, thể chế và chính sách. Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam đã xây dựng được 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến trụ sạc, pin sạc, song mục tiêu là hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý trong quý II/2026 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, thành phố đang thúc đẩy mạnh mẽ lộ trình chuyển đổi taxi sang xe điện. Hiện Hà Nội có 14.375 xe taxi được cấp phù hiệu, trong đó 8.692 xe đã chuyển sang xe điện, chiếm khoảng 60%. Dự kiến đến năm 2030, toàn bộ 27.975 phương tiện taxi sẽ sử dụng năng lượng sạch.

Đại diện doanh nghiệp, ông Hoàng Hà, Tổng Giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam chia sẻ, doanh nghiệp đang xây dựng hệ sinh thái giao thông xanh toàn diện với 150.000 cổng sạc trên toàn quốc, cùng kế hoạch triển khai thêm 99 siêu trạm sạc, có thể phục vụ đồng thời 100 ô tô, thời gian sạc chỉ 15 phút. Bên cạnh đó là mạng lưới đổi pin, hệ thống dịch vụ và các nền tảng vận tải điện đa dạng.

Phân tích sâu hơn, TS Võ Trí Thành cho rằng, chuyển đổi sang xe điện cần đặt trong tổng thể chiến lược tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Ông nhấn mạnh, giao thông và năng lượng là hai lĩnh vực then chốt, có mối liên hệ chặt chẽ. Xe điện không chỉ giúp giảm ô nhiễm tại đô thị mà còn góp phần thay đổi hành vi tiêu dùng và thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Một trạm sạc xe điện tại Cổ Loa, Hà Nội.

Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Bên cạnh xu hướng rõ ràng, các diễn giả cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản lớn trong quá trình phát triển xe điện, đặc biệt là hạ tầng, chính sách và tâm lý người tiêu dùng.

Theo ông Phạm Văn Quân, một trong những thách thức lớn là tỷ lệ nội địa hóa và năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ nội địa hóa của VinFast đã đạt khoảng 60% vào năm 2025 và có thể nâng lên 80% khi các dự án pin đi vào vận hành. Hiện có khoảng 700 doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, cho thấy tiềm năng phát triển hệ sinh thái công nghiệp trong nước.

Ở khía cạnh thị trường, ông Quân cho rằng chính sách cần mang tính đột phá hơn, không chỉ dừng ở ưu đãi thuế phí. Ông đề xuất thúc đẩy tín dụng xanh với lãi suất thấp hơn 2-3%, ưu tiên sử dụng xe điện trong khu vực công, đồng thời đẩy mạnh truyền thông để thay đổi nhận thức người dân.

Từ thực tiễn quản lý đô thị, ông Nguyễn Quang Huy chỉ ra khó khăn lớn nhất hiện nay là phát triển hạ tầng trạm sạc, đặc biệt về quỹ đất và tiêu chuẩn kỹ thuật. Hà Nội đang rà soát 110 vị trí tiềm năng, triển khai thí điểm các mô hình trạm sạc và xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư. Đồng thời, thành phố cũng nghiên cứu phát triển vận tải công cộng, xe buýt điện, xe đạp công cộng nhằm tạo hệ sinh thái giao thông đồng bộ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Hà cho biết, các chương trình ưu đãi đã tạo sức hút lớn trên thị trường, với hơn 406.000 xe máy điện và 175.000 ô tô điện được tiêu thụ trong năm 2025. Khách hàng được hỗ trợ 6-13% giá bán, mua xe trả góp 0 đồng vốn ban đầu, miễn phí sạc pin đến năm 2029 và nhiều ưu đãi khác. “Ai chuyển đổi sớm sẽ hưởng lợi nhiều hơn”, ông nhấn mạnh.

Đánh giá tổng thể, TS Võ Trí Thành cho rằng thành công của quá trình chuyển đổi phụ thuộc vào ba yếu tố: chính sách đồng bộ, thị trường đủ lớn và năng lực làm chủ công nghệ. Ông nhấn mạnh, đây là “cuộc chơi của thị trường”, đòi hỏi cạnh tranh lành mạnh và sự tham gia của cả khu vực công lẫn tư.

Đồng thời, cần triển khai đồng bộ các trụ cột như pháp lý xanh, sản xuất xanh, tiêu dùng xanh và đầu tư xanh; mạnh dạn áp dụng cơ chế thí điểm để thích ứng với công nghệ mới. Quan trọng hơn, phải xác định “xanh” không chỉ là cam kết mà là yêu cầu tất yếu của thị trường.

Xe điện là hướng đi quan trọng, nhưng không phải lời giải duy nhất. Quá trình chuyển đổi cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, gắn với phát triển năng lượng sạch, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao nhận thức xã hội, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.