Siết bảo vệ dữ liệu cá nhân trước làn sóng xâm phạm trên không gian mạng

Khoảng trống nhận thức tạo rủi ro mất an toàn dữ liệu

Chia sẻ tại Tọa đàm Bảo vệ dữ liệu cá nhân - Quyền và trách nhiệm do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia tổ chức chiều 31/12 tại TP. Hà Nội, Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) nhấn mạnh, trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, các hoạt động số của con người ngày càng mở rộng. Điều này kéo theo việc thu thập, xử lý và chia sẻ khối lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ, khiến yêu cầu bảo vệ dữ liệu trở thành nhu cầu thiết yếu, mang tính cấp bách.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) chia sẻ tại Tọa đàm.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, thực tiễn thời gian qua cho thấy, tình trạng xâm phạm, mua bán và khai thác trái phép dữ liệu cá nhân diễn biến ngày càng phức tạp, với nhiều phương thức tinh vi. Trong khi đó, việc thực thi các biện pháp bảo vệ dữ liệu ở một số cơ quan, tổ chức còn hạn chế, nhận thức của người dân và doanh nghiệp chưa đầy đủ, tạo ra những “khoảng trống” lớn về an toàn dữ liệu trên không gian mạng.

“Nếu trước đây các vấn đề này thường được nhìn nhận dưới góc độ quyền riêng tư, thì hiện nay bảo vệ dữ liệu cá nhân đã trở thành một quyền độc lập, được pháp luật ghi nhận và bảo vệ bằng các quy định cụ thể. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 13/2023/NĐ-CP và Quốc hội thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, phù hợp với xu hướng chung của thế giới”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân chia sẻ.

Dẫn số liệu quốc tế, Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho biết, hiện khoảng 80% dân số toàn cầu đang sinh sống tại các quốc gia, vùng lãnh thổ đã ban hành luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này cho thấy bảo vệ dữ liệu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế số, xã hội số. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức và tuân thủ pháp luật là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Làm rõ thêm tính cấp bách của vấn đề, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi - Phó Trưởng phòng Tham mưu Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khẳng định, dữ liệu cá nhân là tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia. Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ, trong đó dữ liệu được xác định là yếu tố trung tâm, nền tảng cho phát triển các dịch vụ và mô hình kinh tế mới.

Tuy nhiên, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi cũng chỉ ra rằng tình hình vi phạm dữ liệu cá nhân tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp. Các cuộc tấn công mạng nhằm đánh cắp dữ liệu ngày càng gia tăng, trong đó lĩnh vực ngân hàng, tài chính là mục tiêu thường xuyên. Nhiều kho dữ liệu của cơ quan nhà nước, tổ chức lớn bị tin tặc nhắm tới, tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt thông tin quan trọng, dữ liệu cốt lõi.

Đáng lo ngại hơn, tình trạng mua bán, khai thác trái phép dữ liệu cá nhân diễn ra công khai trên không gian mạng, đặc biệt tại các diễn đàn ngầm, hội nhóm kín trên mạng xã hội. Dữ liệu của hàng chục triệu người Việt Nam bị phân loại chi tiết để giao dịch trái phép. Một số doanh nghiệp công nghệ còn sử dụng công cụ chuyên dụng nhằm thu thập và khai thác dữ liệu người dùng vượt quá giới hạn cho phép.

Bịt “khoảng trống” pháp lý về bảo vệ dữ liệu

Tại Tọa đàm, các đại biểu tập trung phân tích những điểm mới quan trọng của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân so với Nghị định 13/2023/NĐ-CP. Theo Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Luật gồm 5 chương, 39 điều, mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với cả tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân của công dân Việt Nam, kể cả khi không hiện diện thương mại tại Việt Nam.

Toàn cảnh Tọa đàm.

Luật cũng quy định rõ ràng hơn về sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội và dịch vụ trực tuyến. Đặc biệt, Luật nghiêm cấm các hành vi nghe lén, ghi âm, đọc tin nhắn trái phép, đồng thời bảo đảm quyền “không theo dõi” của người sử dụng trong môi trường số.

Về chế tài xử phạt, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đưa ra các mức xử phạt nghiêm khắc. Hành vi mua bán dữ liệu cá nhân trái phép có thể bị phạt tới 10 lần khoản thu bất hợp pháp; vi phạm quy định về chuyển dữ liệu xuyên biên giới có thể bị phạt đến 5% doanh thu năm trước; các hành vi vi phạm khác có thể bị xử phạt tới 3 tỷ đồng, thể hiện tính răn đe mạnh mẽ.

Theo ông Ngô Tuấn Anh - Phó Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Hiệp hội An ninh mạng quốc gia), Luật mới đã khắc phục hạn chế của Nghị định 13 khi quy định chế tài cụ thể, minh bạch và dễ áp dụng hơn. Tuy nhiên, để Luật đi vào cuộc sống, doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo nhân sự, xây dựng khung bảo vệ dữ liệu, rà soát toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu và triển khai các biện pháp tuân thủ một cách đồng bộ.

Nhiều ý kiến tại tọa đàm thống nhất rằng doanh nghiệp giữ vai trò “trung tâm” trong hệ sinh thái bảo vệ dữ liệu cá nhân, bởi đây là chủ thể trực tiếp thu thập và khai thác dữ liệu người dùng. Việc bảo vệ dữ liệu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là yếu tố sống còn đối với uy tín, thương hiệu và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong môi trường số.

Từ góc nhìn pháp lý, luật sư Hà Huy Phong - Giám đốc Công ty Luật Inteco Hà Huy Phong cho rằng, tuân thủ nội bộ là bước đi quan trọng nhất. Doanh nghiệp cần đánh giá toàn diện hiện trạng xử lý dữ liệu, phân loại dữ liệu và xác định nghĩa vụ tương ứng. Dù Luật có những quy định linh hoạt cho doanh nghiệp nhỏ, song ở bất kỳ quy mô nào, doanh nghiệp vẫn là mắt xích quyết định hiệu quả bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thực tiễn.