Sầu riêng Việt nâng sức cạnh tranh bằng kiểm soát chất lượng

Sầu riêng Việt nâng sức cạnh tranh bằng kiểm soát chất lượng.

Sầu riêng đang trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng nhanh của Việt Nam, đặc biệt tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng mạnh về diện tích và sản lượng, ngành hàng này cũng đứng trước áp lực phải thay đổi mô hình phát triển khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Theo Báo cáo Kinh tế thường niên vùng Đồng bằng sông Cửu Long năm 2025, giai đoạn 2023 - 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam duy trì mức tăng trên 15% mỗi năm, trong đó kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước đạt 475 tỷ USD. Thủy sản, rau quả và gạo tiếp tục là 3 nhóm ngành hàng chủ lực của vùng, đóng góp khoảng 5-6% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong bức tranh chung đó, sầu riêng nổi lên là mặt hàng có tốc độ mở rộng sản xuất nhanh nhờ lợi thế từ xuất khẩu chính ngạch.

Tại Tiền Giang trước khi sáp nhập, diện tích sầu riêng năm 2024 đạt khoảng 16,4 nghìn ha, cho sản lượng 462,6 nghìn tấn, tăng hơn 80% so với năm 2021. Khu vực Đồng Tháp cũ cũng ghi nhận diện tích cho thu hoạch tăng 5,5 lần, sản lượng tăng hơn 9 lần. Sau sáp nhập, Đồng Tháp mới trở thành vùng sản xuất sầu riêng quy mô lớn của cả nước, tiếp tục mở ra dư địa tăng trưởng cho ngành hàng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc mở rộng diện tích quá nhanh cũng làm gia tăng nguy cơ mất cân đối giữa phát triển sản xuất và kiểm soát chất lượng. Khi các thị trường xuất khẩu ngày càng nâng cao hàng rào kỹ thuật, lợi thế về sản lượng không còn là yếu tố quyết định, mà khả năng đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mới là yếu tố giữ vững thị phần và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, cạnh tranh trên thị trường quốc tế đã thay đổi theo hướng ưu tiên chất lượng thay vì số lượng. Các nước nhập khẩu hiện lựa chọn những quốc gia có hệ thống kiểm soát chất lượng hiệu quả.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật như sử dụng than sinh học (Biochar) kết hợp vật liệu hữu cơ giàu mùn nhằm hạn chế khả năng hấp thu kim loại nặng của cây; bón vôi kết hợp phân hữu cơ hoai mục để cải thiện chất lượng đất; đồng thời thực hiện chiến lược “3 không”, gồm không để dư lượng kim loại nặng và hóa chất vượt ngưỡng cho phép, không để sâu bệnh bùng phát do lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và không duy trì phương thức sản xuất manh mún, hướng tới phát triển chuỗi liên kết bền vững.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, các chuyên gia cho rằng ngành sầu riêng cần tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng nâng cao vai trò của liên kết “bốn nhà”. Trong đó, Nhà nước cần quy hoạch vùng trồng phù hợp, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu và mở rộng thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Nhà khoa học cần đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao các quy trình canh tác sinh học, công nghệ bảo quản và chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào kho lạnh, chế biến, logistics và tăng cường liên kết với vùng nguyên liệu, chia sẻ lợi ích và rủi ro với người sản xuất.

Đối với người nông dân, việc thay đổi tư duy từ sản xuất theo sản lượng sang sản xuất theo tiêu chuẩn, tuân thủ quy trình kỹ thuật và tham gia chuỗi liên kết sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của ngành hàng trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng coi trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và tính bền vững, kiểm soát chất lượng không chỉ là yêu cầu để vượt qua các rào cản kỹ thuật mà còn là chìa khóa giúp sầu riêng Việt nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong dài hạn.