QR code và bài toán luân chuyển vốn trong nền kinh tế

Từ xu hướng toàn cầu đến động lực tăng tốc dòng tiền

Trên thế giới, thanh toán bằng mã QR đã vượt ra khỏi vai trò của một công cụ tiện ích để trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng tài chính hiện đại. Đặc biệt tại châu Á, QR được xem là “đòn bẩy mềm” giúp các nền kinh tế rút ngắn thời gian thanh toán, giảm chi phí giao dịch và thúc đẩy luân chuyển vốn trong khu vực bán lẻ và dịch vụ. Trung Quốc và Ấn Độ là những thị trường tiêu biểu, nơi QR được triển khai trên quy mô lớn, gắn chặt với thương mại điện tử và tiêu dùng hằng ngày. Trong khi đó, các nền kinh tế như Hàn Quốc hay Singapore tiếp cận QR dưới góc độ hạ tầng, coi đây là công cụ giảm tiền mặt và tăng tính hiệu quả của dòng tiền trong nền kinh tế.

Ngày 2/12/2025, Vietcombank phối hợp với NAPAS, UnionPay International, Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) đã tổ chức Lễ công bố kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR giữa Việt Nam - Trung Quốc.

Thống kê thông tin tại một số quốc gia châu Á cho thấy: Trung Quốc - Dẫn đầu thế giới về thanh toán QR, với hơn 90% giao dịch sử dụng phương thức này. Ấn Độ - Khởi động các dự án như Bharat QR để thúc đẩy thanh toán bằng QR trong thương mại điện tử.

Việt Nam đang đi theo quỹ đạo tương tự. Trong nhiều năm qua, thanh toán không dùng tiền mặt được xác định là một trong những trụ cột của quá trình chuyển đổi số ngành ngân hàng và hiện đại hóa thị trường tài chính. Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), hệ thống ngân hàng đã chủ động đầu tư hạ tầng, chuẩn hóa công nghệ và mở rộng các kênh thanh toán điện tử, trong đó QR nổi lên như một phương thức có tốc độ lan tỏa nhanh.

Theo lãnh đạo NHNN, thành công của thanh toán QR tại Việt Nam đến từ sự hội tụ của 3 yếu tố: Chính sách nhất quán về thanh toán không tiền mặt, sự ra đời của chuẩn QR liên thông giúp phá vỡ rào cản giữa các ngân hàng, và sự đón nhận mạnh mẽ từ thị trường. Chính sự kết hợp này đã tạo điều kiện để dòng tiền được lưu chuyển nhanh hơn, trực tiếp hơn giữa người mua và người bán, thay vì bị “giữ lại” trong các khâu trung gian như trước.

Các số liệu thống kê cho thấy QR đang trở thành một kênh dẫn vốn ngày càng quan trọng. Thống kê từ Vụ Thanh toán - NHNN cho biết trong 9 tháng đầu năm 2025, giao dịch không dùng tiền mặt qua mã QR tăng 61,63% về số lượng và 150,67% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Hệ thống NAPAS ghi nhận 8,3 tỷ giao dịch với tổng giá trị hơn 47,53 triệu tỷ đồng; ngày cao điểm xử lý trên 42,5 triệu giao dịch với độ sẵn sàng đạt 99,997%. Các dự án thanh toán song phương qua mã QR với Thái Lan, Lào và Campuchia đã được triển khai, cung cấp dịch vụ hai chiều cho người dân và doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2025 - 2026, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác với Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ và Đài Loan (Trung Quốc), đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế đang gia tăng…

Không dừng ở thị trường nội địa, thanh toán QR còn mở ra không gian mới cho luân chuyển vốn xuyên biên giới. Các dự án kết nối song phương với Thái Lan, Lào và Campuchia đã được triển khai, tạo điều kiện cho thanh toán hai chiều thuận lợi hơn. Giai đoạn 2025-2026, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác với các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và Ấn Độ, đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế ngày càng gia tăng trong bối cảnh thương mại và du lịch phục hồi.

Kênh dẫn vốn mới và vai trò dẫn dắt của ngân hàng

Ở cấp độ vi mô, QR mang lại những thay đổi rõ rệt đối với hoạt động kinh doanh. Với người bán, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, QR giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu khi không cần máy POS hay hạ tầng phức tạp. Việc thanh toán được thực hiện tức thời, tiền về tài khoản nhanh hơn, giúp cải thiện dòng tiền và tăng khả năng xoay vòng vốn. Dữ liệu giao dịch được ghi nhận tự động cũng góp phần nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ quản trị tài chính và tiếp cận tín dụng trong dài hạn.

Mã QR code ngày càng phổ biến nhờ các tính năng nhanh chóng, tiện lợi, an toàn và dễ sử dụng.

Với người tiêu dùng và khách du lịch, QR mang lại trải nghiệm thanh toán liền mạch, an toàn và thuận tiện. Chỉ với một ứng dụng ngân hàng quen thuộc, giao dịch có thể hoàn tất trong vài giây, không cần đổi tiền mặt hay nhập thông tin phức tạp. Ở góc độ thị trường, sự tiện lợi này thúc đẩy chi tiêu, qua đó tạo thêm lực đẩy cho dòng tiền trong các ngành dịch vụ, bán lẻ và du lịch.

Khi đó, vai trò của các ngân hàng thương mại lớn mang tính quyết định, đặc biệt trong việc điều phối và bảo đảm an toàn cho các luồng thanh toán. Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) được nhìn nhận là một trong những đầu mối quan trọng khi tham gia sâu vào các dự án QR xuyên biên giới.

Vietcombank đang triển khai giải pháp VCB OneQR nhằm hợp nhất các hình thức QR nội địa và quốc tế trên một nền tảng, giúp đơn giản hóa điểm chấp nhận thanh toán và mở rộng nhanh mạng lưới QR tới khu vực hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ. Song song đó, ngân hàng đẩy mạnh thanh toán QR xuyên biên giới thông qua VietQR Global và kết nối song phương Việt Nam - Trung Quốc, trong đó Vietcombank giữ vai trò ngân hàng thanh quyết toán, góp phần tạo dòng thanh toán liền mạch cho du khách và thể hiện vai trò điều phối trong hạ tầng thanh toán.

Cuối năm 2025, việc kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR giữa Việt Nam và Trung Quốc được công bố, với Vietcombank được chỉ định làm ngân hàng thanh quyết toán cho các luồng giao dịch.

Theo đại diện Vietcombank, việc đảm nhiệm vai trò này đồng nghĩa với việc Ngân hàng đứng ra “điều phối” dòng tiền, bảo đảm quá trình chuyển đổi và thanh toán diễn ra thông suốt, an toàn.

Ở thị trường nội địa, việc tích hợp thanh toán QR trên các nền tảng ngân hàng số và cung cấp giải pháp quản lý thanh toán cho người bán được xem là cách tiếp cận từ gốc để mở rộng mạng lưới chấp nhận QR. Đáng chú ý, việc hợp nhất các loại mã QR nội địa và quốc tế trên cùng một giải pháp giúp giảm tình trạng phân mảnh tại điểm bán, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành của dòng tiền.

Ở góc độ thị trường tài chính, QR đang dần trở thành một kênh dẫn vốn quan trọng, rút ngắn chu trình thanh toán từ tiêu dùng đến doanh nghiệp và quay trở lại hệ thống ngân hàng. Khi được mở rộng sang thanh toán xuyên biên giới, kênh này không chỉ hỗ trợ thương mại và du lịch, mà còn góp phần tăng tốc luân chuyển vốn trong nền kinh tế, giảm chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Dù vậy, quá trình này vẫn đối mặt với không ít thách thức, từ việc chuẩn hóa hạ tầng, mở rộng kết nối quốc tế đến thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt. Trong bối cảnh đó, QR không chỉ là một phương thức thanh toán, mà đang dần trở thành một cấu phần của hạ tầng thị trường tài chính. Việc phát triển đồng bộ và bền vững QR sẽ quyết định mức độ hiệu quả của dòng tiền, cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn số hóa sâu rộng.