Nông sản Việt Nam nâng tầm vị thế toàn cầu bằng chiến lược tăng trưởng xanh

Nông sản Việt Nam nâng tầm vị thế toàn cầu bằng chiến lược tăng trưởng xanh.

Những năm gần đây, sự gia tăng mạnh mẽ về thứ hạng và giá trị xuất khẩu đã cho thấy vị thế ngày càng lớn của nông nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ ba thế giới, chiếm khoảng 12 - 15% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn cầu, với các thị trường trọng điểm như Philippines, Indonesia, Malaysia, Trung Quốc, Bờ Biển Ngà và Liên minh châu Âu. Trong lĩnh vực cà phê, Việt Nam tiếp tục giữ vị trí số một thế giới về xuất khẩu Robusta, chiếm khoảng 43% tổng sản lượng Robusta xuất khẩu toàn cầu và hiện diện mạnh tại EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng nhiều thị trường Đông Nam Á.

Không chỉ vậy, Việt Nam còn đứng đầu thế giới về xuất khẩu hạt điều với khoảng 75% thị phần toàn cầu. Đối với thủy sản, Việt Nam hiện đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu tôm và giữ vai trò gần như độc tôn đối với xuất khẩu cá tra ra thị trường quốc tế. Những kết quả này cho thấy nông sản Việt Nam không chỉ là nguồn cung nguyên liệu giá rẻ mà đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong thương mại nông sản toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với những con số tăng trưởng ấn tượng, nông nghiệp Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các rào cản xanh, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và hàng rào kỹ thuật từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp trong nước vẫn còn tình trạng nhỏ lẻ, manh mún; việc áp dụng khoa học công nghệ, xây dựng mã số vùng trồng và tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất có nơi còn hạn chế.

Một điểm nghẽn đáng chú ý khác là năng lực logistics và công nghệ sau thu hoạch chưa cao, do đó phần lớn nông sản xuất khẩu vẫn ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, lĩnh vực chế biến sâu một yếu tố quan trọng quyết định khả năng nâng giá trị sản phẩm nông sản vẫn phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều này khiến nông sản Việt Nam dù có sản lượng lớn nhưng chưa thực sự làm chủ chuỗi giá trị và thương hiệu quốc tế.

Chế biến nông sản một trong những giải pháp giúp nâng cao giá trị sản phẩm.

Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Nhiều chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh trong sản xuất đã được triển khai nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Điều quan trọng là tư duy sản xuất của người nông dân đang có sự thay đổi mạnh mẽ. Nhờ đó, sản xuất nông nghiệp hiện không còn đơn thuần là hoạt động tạo ra sản phẩm mà đang từng bước trở thành một hệ sinh thái kinh tế gắn với sinh kế bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và cam kết giảm phát thải khí nhà kính theo mục tiêu Net Zero. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, nhiều địa phương đã chuyển sang liên kết vùng nguyên liệu quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao để nâng năng suất, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, những thay đổi trong phương thức canh tác cũng đang tạo ra giá trị gia tăng mới cho nông sản Việt Nam. Việc giảm lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường ứng dụng công nghệ chế biến sâu như lên men sinh học tự nhiên, sấy kiểm soát nhiệt độ hay chế biến tinh đã giúp nhiều sản phẩm nâng cao chất lượng và giá trị thương mại. Kết quả này đã được ghi nhận với việc ngày càng nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản với mức định giá cao hơn và vị thế cạnh tranh độc lập hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay RCEP đang mở ra dư địa phát triển rất lớn cho nông sản Việt Nam. Đây không chỉ là cơ hội cắt giảm thuế quan mà còn là điều kiện để Việt Nam chủ động triển khai chiến lược “ngoại giao nông sản”, mở rộng thị phần tại các thị trường cao cấp và nâng tầm thương hiệu nông sản quốc gia.

Để tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới, yếu tố quyết định vẫn là chuẩn hóa sản xuất. Đặc biệt, trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm tới chất lượng, tính bền vững và trách nhiệm môi trường, việc xây dựng tiêu chuẩn đồng bộ từ vùng nguyên liệu, quy trình canh tác đến chế biến và truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành “tấm hộ chiếu” quan trọng để nông sản Việt Nam vượt qua các hàng rào kỹ thuật quốc tế.

Xu hướng chuyển dịch sang nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon vì thế không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội chiến lược để nông nghiệp Việt Nam tái định vị trên bản đồ nông sản thế giới. Việc chủ động xanh hóa nền nông nghiệp, phát triển các sản phẩm an toàn, chất lượng cao và thân thiện với môi trường sẽ giúp Việt Nam không chỉ nâng cao giá trị xuất khẩu mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường tín chỉ carbon toàn cầu.

Với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững, nông sản Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm vị thế toàn cầu. Đây không chỉ là hành trình gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn là bước chuyển quan trọng nhằm xây dựng thương hiệu quốc gia, nâng cao giá trị nông sản và khẳng định vai trò của nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên tăng trưởng xanh.