Loạt chính sách kinh tế nổi bật có hiệu lực từ tháng 5/2026

Ngân hàng, doanh nghiệp, xuất khẩu chịu tác động từ loạt chính sách mới tháng 5/2026.

Tăng cường an toàn hệ thống tài chính

Ngày 10/12/2025, Quốc hội ban hành Luật số 111/2025/QH15 về Luật Bảo hiểm tiền gửi có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, thiết lập khung pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng.

Luật quy định tổ chức bảo hiểm tiền gửi là đơn vị tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm bắt buộc. Nguồn vốn hoạt động bao gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Đáng chú ý, Luật cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý tổ chức tín dụng yếu kém thông qua các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn và cử nhân sự tham gia quản trị.

Ngoài ra, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước được trao quyền quy định hạn mức chi trả bảo hiểm linh hoạt trong từng thời kỳ, tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi trong trường hợp đặc biệt để đảm bảo an toàn hệ thống. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm tăng cường niềm tin công chúng và năng lực ứng phó trước các rủi ro khủng hoảng trong ngành ngân hàng.

Siết chặt kỷ luật trong lĩnh vực phục hồi, phá sản doanh nghiệp

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính; trong đó có thiết lập chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/5/2026.

Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa lên đến 40 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi vi phạm. Đáng chú ý, đối với các tổ chức vi phạm, mức phạt tiền được áp dụng gấp 2 lần so với cá nhân. Các hành vi bị xử phạt bao gồm: cản trở quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản; không thực hiện nghĩa vụ nộp đơn khi mất khả năng thanh toán; che giấu, tẩu tán tài sản; hoặc lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan còn đối mặt với biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc như khôi phục tình trạng tài sản ban đầu. Nghị định này được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ nợ và các đối tác, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, kỷ cương trong quá trình tái cấu trúc hoặc xử lý doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính.

Tăng mức phạt đối với vi phạm tập trung kinh tế

Ngày 31/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 102/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 75/2019/NĐ-CP ngày 26/9/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh. Nghị định có hiệu lực từ ngày 20/5/2026.

Điểm nhấn kinh tế quan trọng là việc điều chỉnh mức phạt đối với các hành vi không thông báo tập trung kinh tế. Cụ thể, mức phạt được chia theo quy mô doanh nghiệp: từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng cho doanh nghiệp có tổng tài sản/doanh thu dưới 3.000 tỷ đồng, và từ 1 đến 2 tỷ đồng đối với doanh nghiệp có quy mô từ 3.000 tỷ đồng trở lên.

Nghị định cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc như buộc chia tách doanh nghiệp, bán lại vốn góp hoặc tài sản nếu vi phạm quy định về tập trung kinh tế. Đồng thời, cơ quan quản lý có thẩm quyền có quyền kiểm soát giá mua, giá bán và các điều kiện giao dịch đối với các doanh nghiệp sáp nhập vi phạm.

Quy định mới về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của luật bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR). Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/5/2026.

Theo quy định, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải thực hiện tái chế sản phẩm, bao bì theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc khi đưa ra thị trường Việt Nam. Trường hợp ủy thác nhập khẩu, đơn vị chịu trách nhiệm ghi nhãn hàng hóa sẽ phải thực hiện nghĩa vụ tái chế. Điều này làm rõ trách nhiệm pháp lý, hạn chế tình trạng “né” nghĩa vụ môi trường.

Nghị định cũng quy định một số trường hợp được miễn trách nhiệm tái chế, như doanh nghiệp có doanh thu dưới 30 tỷ đồng/năm hoặc sản phẩm phục vụ xuất khẩu, nghiên cứu. Tuy nhiên, về dài hạn, chính sách vẫn hướng tới mở rộng phạm vi áp dụng nhằm nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, từ năm 2027, trách nhiệm tái chế sẽ mở rộng sang phương tiện giao thông đường bộ, tạo áp lực chuyển đổi công nghệ và mô hình sản xuất.

Việc triển khai EPR được kỳ vọng không chỉ giảm thiểu chất thải mà còn hình thành chuỗi giá trị tái chế, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Điều chỉnh cơ chế bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ngày 31/3/2026, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 12/2026/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại ban hành kèm theo Quyết định số 3/2011/QĐ-TTg ngày 10/1/2011 của Thủ tướng Chính phủ. Quyết định có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, đánh dấu bước thay đổi quan trọng trong cơ chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vay vốn tại các ngân hàng thương mại.

Theo đó, quy trình xác định lãi suất đối với dư nợ vay bắt buộc bảo lãnh bằng đồng đô la Mỹ được chuẩn hóa chặt chẽ. Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu trách nhiệm cung cấp mức lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong nước để làm căn cứ cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam quyết định lãi suất áp dụng. Quyết định này cũng chính thức dừng triển khai các hoạt động bảo lãnh vay vốn mới theo quy định cũ tại Quyết định số 03/2011/QĐ-TTg.

Việc cập nhật các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa công tác quản lý tài chính công mà còn tạo sự minh bạch trong chi phí vay vốn của doanh nghiệp. Đây là động thái kịp thời nhằm điều chỉnh hoạt động hỗ trợ tín dụng phù hợp với diễn biến của thị trường tài chính và các quy định pháp luật mới về ngân sách, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, từ đó góp phần hỗ trợ hiệu quả hơn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn hiện nay.

Thúc đẩy giao thương ASEAN - Hàn Quốc

Ngày 9/9/2025, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 49/2025/TT-BCT thiết lập quy tắc xuất xứ hàng hóa mới trong khuôn khổ Hiệp định thương mại ASEAN - Hàn Quốc. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Điểm nhấn kinh tế của Thông tư nằm ở cơ chế kiểm soát linh hoạt. Theo Điều 18 và 19, doanh nghiệp có thể chủ động đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra xuất xứ trước khi xuất khẩu. Kết quả kiểm tra này được sử dụng làm chứng từ hỗ trợ hợp lệ cho các lô hàng xuất khẩu trong tương lai, giúp doanh nghiệp tiết giảm đáng kể thời gian và chi phí thủ tục.

Đặc biệt, quy định này cho phép cơ quan quản lý thực hiện kiểm tra thực tế khi cần thiết, đồng thời miễn thủ tục kiểm tra trước xuất khẩu đối với các mặt hàng có bản chất dễ dàng nhận diện xuất xứ. Đây là bước cải cách thủ tục hành chính quan trọng, góp phần minh bạch hóa quy trình, nâng cao tính cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam khi tiếp cận thị trường Hàn Quốc và củng cố hiệu quả thực thi các cam kết kinh tế toàn diện trong khu vực.

Cải cách mạnh mẽ cho doanh nghiệp xuất khẩu

Nhằm đẩy nhanh tiến độ thông quan và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu, từ ngày 1/5/2026, Bộ Công Thương triển khai quy định mới về cấp C/O ưu đãi mẫu AK theo Quyết định 3361/QĐ-BCT. Đây là bước cải cách quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan trong thương mại ASEAN - Hàn Quốc.

Điểm nhấn của quy định là việc đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính. Doanh nghiệp có thể thực hiện khai báo điện tử thông qua hệ thống eCoSys (www.ecosys.gov.vn), giúp tối ưu hóa thời gian xử lý hồ sơ xuống còn 06 giờ làm việc, so với 08 giờ khi nộp trực tiếp và 24 giờ qua bưu điện. Quy trình gồm 4 bước: Khai báo - Kiểm tra - Phê duyệt -Trả kết quả, với yêu cầu hồ sơ minh bạch gồm hóa đơn thương mại, tờ khai hải quan và quy trình sản xuất chứng minh tiêu chí xuất xứ.

Quy định mới về xuất xứ hàng hóa EVFTA

Thông tư 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, đã cụ thể hóa các quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định EVFTA, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào thị trường châu Âu.

Theo quy định mới, để hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai bên cần đáp ứng các chứng từ chứng nhận xuất xứ linh hoạt. Đối với hàng hóa từ EU vào Việt Nam, doanh nghiệp có thể sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ từ các nhà xuất khẩu đủ điều kiện hoặc đã đăng ký trong cơ sở dữ liệu điện tử của EU. Đặc biệt, với các lô hàng trị giá dưới 6.000 EUR, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng được phép phát hành chứng từ tự chứng nhận.

Ở chiều ngược lại, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cũng áp dụng các cơ chế chứng nhận tương tự, bao gồm C/O hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo quy định của Bộ Công Thương. Những thay đổi này không chỉ đơn giản hóa thủ tục chứng minh nguồn gốc mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu…