Kiểm soát lạm phát trong vòng xoáy giá năng lượng: Mở dư địa phối hợp tài khóa - tiền tệ (Bài 4): Xác lập mô hình tăng trưởng mới cho mục tiêu 2 con số

Điều quan trọng là sự phối hợp này phải hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: Đức Thanh

Phóng viên: Thưa ông, trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, vai trò của chính sách tài khóa và tiền tệ được nhìn nhận như thế nào?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân liên tục ở mức 2 con số nhằm chuyển từ quốc gia thu nhập trung bình thấp lên thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và hướng tới nước công nghiệp có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, điều kiện tiên quyết là phải xác lập được mô hình tăng trưởng mới.

Thực tiễn phát triển của các nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc trong các thập niên trước cho thấy, tăng trưởng cao liên tục không phải là kết quả của mở rộng đơn thuần, mà đến từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và cải thiện năng suất tổng hợp các yếu tố.

Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa và tiền tệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cùng hướng tới thúc đẩy quá trình xác lập mô hình tăng trưởng mới. Chính sách tài khóa thực hiện vai trò huy động và phân bổ nguồn lực tài chính thông qua thu, chi ngân sách, trong đó đầu tư phát triển giữ vai trò then chốt. Chính sách tiền tệ điều tiết cung tiền, tín dụng, bảo đảm thanh khoản và ổn định hệ thống tài chính.

Hai chính sách này không thể vận hành tách rời. Nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ, việc điều chỉnh có thể gây ra những hệ quả ngoài mong muốn, làm suy giảm hiệu quả chính sách và ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Phóng viên: Theo ông, việc phối hợp 2 chính sách này cần được thiết kế như thế nào để tránh rủi ro và phát huy hiệu quả?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Về nguyên tắc, chính sách tài khóa và tiền tệ luôn phải phối hợp hài hòa để bảo đảm dòng vận động liên tục của các hoạt động kinh tế. Mọi sự điều chỉnh thiếu thận trọng hoặc thiếu đồng bộ đều có thể dẫn tới rủi ro vượt tầm kiểm soát, thậm chí triệt tiêu dư địa chính sách.

Điều quan trọng là sự phối hợp này phải hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, trong điều kiện nền kinh tế có độ mở cao, việc phối hợp chính sách cần tính đến các yếu tố bên ngoài như dòng vốn quốc tế, biến động thương mại, giá nguyên nhiên liệu.

Nếu chính sách tài khóa thắt chặt đột ngột mà không cải thiện hiệu quả chi tiêu, tăng trưởng có thể bị suy giảm. Ngược lại, nếu mở rộng tài khóa quá mức nhưng không có cơ chế hấp thụ hiệu quả, sẽ gây lãng phí và tạo áp lực lạm phát. Tương tự, chính sách tiền tệ nếu nới lỏng hoặc thắt chặt không phù hợp cũng sẽ tác động trực tiếp đến ổn định vĩ mô.

Phóng viên: Trong bối cảnh hiện nay, ông đánh giá như thế nào về định hướng phối hợp chính sách để đạt mục tiêu tăng trưởng cao?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Trong giai đoạn 2000-2025, tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam đạt khoảng 6,5%/năm. Mức này có nguy cơ khiến nền kinh tế rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong giai đoạn 2026-2030 là một bước chuyển quan trọng.

Để đạt được mục tiêu này, theo quan điểm của tôi, cần phối hợp chính sách tài khóa theo hướng mở rộng với chính sách tiền tệ điều hành linh hoạt.

Cụ thể, về tiền tệ, tốc độ tăng cung tiền M2 trong giai đoạn tới nên duy trì ở mức khoảng 13%/năm, thấp hơn mức bình quân 21,5% của giai đoạn trước, nhằm bảo đảm ổn định vĩ mô. Tăng trưởng tín dụng dự kiến khoảng 15% trong năm 2026, phù hợp với yêu cầu kiểm soát rủi ro khi hệ số tín dụng/GDP đã ở mức cao.

Trong khi đó, chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ động hơn thông qua mở rộng chi đầu tư phát triển. Dự kiến chi đầu tư công có thể đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng trong năm 2026, tập trung vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc, sân bay, cảng biển, logistics và hạ tầng số.

Bên cạnh đó, việc tăng chi cho nghiên cứu và phát triển, các chính sách miễn, giảm thuế, ưu đãi đất đai sẽ tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp. Các chương trình nhà ở xã hội, an sinh xã hội và cải cách tiền lương cũng góp phần kích thích tổng cầu.

Như vậy, chính sách tài khóa sẽ đóng vai trò tạo động lực lan tỏa, trong khi chính sách tiền tệ giữ vai trò ổn định nền tảng vĩ mô.

Phóng viên: Ông có đề xuất gì về giải pháp phối hợp chính sách trong ngắn hạn, trung, dài hạn tại Việt Nam?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Trong ngắn hạn, cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả chi tiêu công. Điều này bao gồm tinh giản biên chế, tiết kiệm chi thường xuyên, chống lãng phí, đặc biệt trong đầu tư công. Đồng thời, cần đẩy nhanh giải ngân, bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình, tránh tình trạng dồn vốn vào cuối năm. Trong trường hợp giải ngân chậm, cần có cơ chế huy động bổ sung từ các nguồn khác như tín dụng, xã hội hóa hoặc phát hành trái phiếu công trình, đặc biệt đối với các dự án đối tác công - tư.

Trong trung hạn, cần điều chỉnh cơ cấu chi ngân sách theo hướng tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển, tăng chi cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời hoàn thiện hệ thống thuế để bảo đảm nguồn thu bền vững. Việc công khai, minh bạch ngân sách và hoàn thiện thể chế tài khóa là yêu cầu quan trọng để phục vụ mô hình tăng trưởng mới.

Trong dài hạn, cần tập trung vào các dự án hạ tầng chiến lược, các ngành công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, phải bảo đảm sự kết nối giữa đầu tư công với các nguồn vốn khác như vốn tư nhân, thị trường chứng khoán, tín dụng ngân hàng và vốn quốc tế.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế dự phòng rủi ro và cơ chế giải ngân nhanh cho các tình huống đặc thù. Việc phát triển hệ thống giám sát và cảnh báo chính sách tài khóa, tiền tệ cũng cần được tăng cường, với các công cụ hiện đại, dữ liệu đầy đủ và minh bạch.

Quan trọng hơn, việc phối hợp hai chính sách này phải hướng tới mục tiêu xuyên suốt là tăng trưởng kinh tế cao, bền vững, gắn với ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực của toàn bộ nền kinh tế.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!