Kiểm soát lạm phát trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Các chuyên gia trao đổi tại Diễn đàn về diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam.

Áp lực lạm phát gia tăng khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc

Bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực về tăng trưởng, song cũng đặt ra thách thức lớn đối với công tác kiểm soát lạm phát. Theo báo cáo của Viện Kinh tế - Tài chính tại Diễn đàn thường niên “Diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam” lần thứ 2 năm 2026, GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%, trong đó quý II tăng 8,39% - mức cao nhất của quý II kể từ năm 2011. Tiêu dùng cuối cùng tăng 8,15%, tích lũy tài sản tăng 15,2%, phản ánh nhu cầu đầu tư và mở rộng sản xuất tiếp tục cải thiện.

Song hành với đà phục hồi của nền kinh tế, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cũng tăng nhanh hơn. Bình quân 6 tháng đầu năm, CPI tăng 4,38%, cao hơn đáng kể mức 3,27% cùng kỳ năm trước và là mức tăng cao nhất của cùng kỳ trong vòng 12 năm. Mặc dù CPI tháng 6 giảm 0,39% nhờ giá xăng dầu hạ nhiệt, nhiều chuyên gia nhận định áp lực lạm phát mới chỉ tạm thời lắng xuống và sẽ gia tăng khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc trong nửa cuối năm.

ThS. Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê).

Theo ThS. Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), các yếu tố tác động đến lạm phát hiện nay đến từ cả môi trường quốc tế và trong nước. Trên thế giới, xung đột địa chính trị tại Trung Đông, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục đẩy giá năng lượng, nguyên liệu và chi phí logistics duy trì ở mức cao. Điều này làm tăng chi phí nhập khẩu của doanh nghiệp và tạo áp lực lên giá thành sản xuất.

Một biến số khác được nhiều chuyên gia lưu ý là diễn biến tỷ giá. Dù đồng USD có dấu hiệu hạ nhiệt do kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nới lỏng chính sách tiền tệ, tỷ giá USD/VND vẫn chịu sức ép từ chênh lệch lãi suất và nhu cầu ngoại tệ phục vụ nhập khẩu. Nếu tỷ giá tiếp tục tăng, chi phí đầu vào của doanh nghiệp sẽ gia tăng, tạo hiệu ứng lan tỏa lên mặt bằng giá trong nước.

Ở trong nước, mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% đồng nghĩa với việc nhu cầu điện năng, nhiên liệu, nguyên vật liệu và vốn đầu tư sẽ tăng mạnh. Cùng với quá trình đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, giá vật liệu xây dựng và chi phí xây dựng có khả năng tiếp tục neo ở mức cao. Bên cạnh đó, lộ trình điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục theo cơ chế thị trường và việc điều chỉnh tiền lương từ tháng 7/2026 cũng được xem là những yếu tố có thể tạo thêm áp lực lên CPI nếu việc điều chỉnh diễn ra trong cùng một thời điểm.

Đáng chú ý, chính sách giảm thuế đối với xăng dầu dự kiến hết hiệu lực sau ngày 30/9 được đánh giá là một trong những biến số quan trọng nhất đối với công tác điều hành giá. Trong trường hợp giá dầu thế giới vẫn duy trì ở mức cao, việc kết thúc chính sách hỗ trợ thuế có thể kéo theo chi phí vận tải, logistics và giá nhiều nhóm hàng hóa tiêu dùng cùng tăng. Ngoài ra, nguy cơ thiên tai, biến đổi khí hậu và dịch bệnh cũng tiếp tục là những yếu tố khó dự báo, có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lương thực, thực phẩm trong những tháng cuối năm.

Dư địa điều hành thu hẹp, cần phối hợp đồng bộ chính sách

Trong bối cảnh nhiều yếu tố bất định cùng xuất hiện, các chuyên gia cho rằng, công tác điều hành giá trong 6 tháng cuối năm sẽ đứng trước áp lực lớn hơn nhiều so với nửa đầu năm. Mục tiêu vừa duy trì tăng trưởng GDP ở mức trên 10%, vừa kiểm soát lạm phát trong ngưỡng Quốc hội cho phép đòi hỏi các cơ quan điều hành phải theo dõi sát diễn biến thị trường và chuẩn bị nhiều kịch bản ứng phó linh hoạt.

Đánh giá về áp lực lạm phát, Viện Kinh tế - Tài chính cho rằng, nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục hạ nhiệt và giá dầu thô duy trì quanh 60-70 USD/thùng, CPI bình quân năm 2026 có thể dao động từ 4,3-4,5%, vẫn nằm trong mục tiêu kiểm soát của Quốc hội. Tuy nhiên, kịch bản này phụ thuộc lớn vào diễn biến của thị trường năng lượng thế giới cũng như hiệu quả điều hành trong nước.

Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Phạm Minh Thụy, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Nghiên cứu Kinh tế - Tài chính (Viện Kinh tế - Tài chính), dự báo CPI năm 2026 có thể nằm trong khoảng 4,2-4,8%. Khoảng dự báo rộng phản ánh những rủi ro vẫn hiện hữu từ biến động giá dầu, tỷ giá, chính sách thương mại quốc tế và việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý.

Về phần mình, PGS.TS. Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng lạm phát năm nay có thể diễn biến theo nhiều kịch bản khác nhau. Theo chuyên gia này, trong kịch bản cơ sở, CPI bình quân có thể tăng 4,4-4,7%. Nếu giá năng lượng, tỷ giá và giá dịch vụ công cùng tăng mạnh trong thời gian ngắn, CPI có thể lên tới 4,8-5,2%, tạo sức ép lớn đối với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và điều hành chính sách.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng, Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) nhận định khả năng kiểm soát lạm phát dưới 4,5% vẫn có thể đạt được nếu nhiều điều kiện thuận lợi xuất hiện đồng thời, như giá dầu tiếp tục xu hướng giảm, chính sách giảm thuế xăng dầu được kéo dài đến hết năm, Nhà nước chưa điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và tỷ giá được giữ ổn định. Đây được xem là kịch bản tích cực nhất đối với công tác điều hành giá trong năm nay.

Theo tính toán của ThS. Tạ Thị Thu Việt, để CPI bình quân cả năm chỉ tăng khoảng 4,5%, chỉ số giá tiêu dùng trong từng tháng của nửa cuối năm chỉ nên tăng khoảng 0,2% so với tháng trước. Đây là mức tăng khá thấp trong bối cảnh nền kinh tế đang ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng, cho thấy dư địa điều hành lạm phát không còn nhiều và mọi quyết định điều chỉnh giá đều cần được tính toán kỹ lưỡng.

Các chuyên gia thống nhất, việc kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và điều hành giá. Cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến giá dầu, nguyên vật liệu và thị trường tài chính quốc tế để xây dựng các kịch bản ứng phó; đồng thời rà soát lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, tránh tập trung nhiều đợt điều chỉnh trong cùng một thời điểm.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục bảo đảm cân đối cung - cầu các mặt hàng thiết yếu, kiểm soát chi phí logistics, vận tải, tăng cường chống đầu cơ, găm hàng và nâng cao chất lượng dự báo thông qua ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong quản lý giá. Theo các chuyên gia, chỉ khi các công cụ điều hành được vận hành đồng bộ và linh hoạt, Việt Nam mới có thể giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát hiệu quả, đồng thời tạo dư địa để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026.