Khi camera điện thoại trở thành công cụ vượt lớp bảo vệ sinh trắc học

Tội phạm công nghệ cao có thể lợi dụng phần mềm chứa mã độc để chiếm quyền camera điện thoại. Ảnh có hỗ trợ của AI

Chiếm quyền camera, thay thế hình ảnh trực tiếp

Xác thực khuôn mặt đang trở thành lớp bảo vệ phổ biến đối với các giao dịch ngân hàng điện tử. Tuy nhiên, một chuyên án vừa được Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá cho thấy tội phạm công nghệ cao đã sử dụng thủ đoạn chiếm quyền camera điện thoại, thay thế hình ảnh trực tiếp bằng dữ liệu chuẩn bị sẵn để tìm cách qua mặt hệ thống xác thực.

Vụ việc được phản ánh trong chương trình Cảnh giác 247 phát sóng đầu tháng 8/2026. Chương trình do Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện, với sự phối hợp của Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Kỷ Nguyên Thịnh Vượng (GPBank) và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an).

Theo đại diện Công an tỉnh Thanh Hóa, phần mềm được các đối tượng sử dụng có khả năng chiếm quyền camera trên điện thoại. Sau đó, dữ liệu hình ảnh được lưu sẵn được đưa vào hệ thống xác thực, thay cho hình ảnh trực tiếp của người đang thực hiện giao dịch.

Quá trình điều tra cho thấy một hội nhóm trên Telegram chuyên mua bán tài khoản ngân hàng và phần mềm vượt xác thực sinh trắc học. Các đối tượng hoạt động ẩn danh trên không gian mạng, sử dụng tài khoản không chính chủ để giao dịch và hướng dẫn nhau khai thác phần mềm phục vụ hoạt động vi phạm pháp luật.

Để đưa mã độc vào thiết bị, các đối tượng thường giả danh nhân viên ngân hàng, nhân viên hỗ trợ kỹ thuật hoặc cán bộ cơ quan chức năng. Với những lý do như cập nhật ứng dụng, đồng bộ dữ liệu hoặc nâng cấp bảo mật, các đối tượng dụ người dùng cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc và cấp quyền truy cập thiết bị.

Khi điện thoại bị chiếm quyền điều khiển, camera có thể không còn ghi nhận hình ảnh trực tiếp của chủ tài khoản. Thay vào đó, phần mềm đưa dữ liệu hình ảnh đã được chuẩn bị trước vào hệ thống. Từ đây, bước xác thực khuôn mặt có nguy cơ bị qua mặt, tạo điều kiện để giao dịch trái phép được thực hiện.

Thủ đoạn trên cho thấy rủi ro không xuất phát từ riêng công nghệ nhận diện sinh trắc học, mà có thể bắt đầu từ việc thiết bị của người dùng bị cài mã độc hoặc bị điều khiển từ xa.

Tăng cường nhiều lớp bảo vệ giao dịch

Đại diện GPBank cho biết sinh trắc học vẫn là một trong những lớp bảo vệ quan trọng đối với giao dịch ngân hàng điện tử. Trước sự gia tăng của các thủ đoạn công nghệ cao, xác thực sinh trắc học cần được kết hợp với nhiều lớp kiểm soát để bảo vệ tài khoản và giao dịch của khách hàng.

“Tại GPBank, chúng tôi tiếp cận theo nhiều lớp bảo mật”, ông Hồ Quốc Hưng, Trưởng phòng cao cấp An ninh thông tin GPBank, cho biết.

Ông Hồ Quốc Hưng, Trưởng phòng cao cấp An ninh thông tin GPBank (Ảnh chụp màn hình).

Theo ông Hồ Quốc Hưng, lớp bảo vệ thứ nhất tập trung phòng, chống giả mạo khuôn mặt, còn được gọi là công nghệ phát hiện sự sống. Tại bước này, hệ thống có khả năng nhận diện chủ thể trước camera là người thật hay hình ảnh, video xác thực đã được chuẩn bị sẵn.

Lớp bảo vệ thứ hai nhằm bảo đảm tính toàn vẹn của thiết bị và ứng dụng. Hệ thống có thể phát hiện thiết bị đã bị can thiệp, đang hoạt động trong môi trường giả lập hoặc có dấu hiệu bị điều khiển từ xa.

Khi phát hiện giao dịch bất thường, ngân hàng sẽ thực hiện quy trình tiếp nhận thông tin, xác minh và triển khai biện pháp xử lý cần thiết. GPBank đồng thời phối hợp với cơ quan công an và các ngân hàng trong chuỗi chuyển tiền để điều tra, truy vết, qua đó góp phần hạn chế thiệt hại cho khách hàng.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân không bán, cho thuê hoặc cho mượn tài khoản ngân hàng và ví điện tử; không chia sẻ hình ảnh căn cước công dân, ảnh chân dung hoặc video xác thực khuôn mặt cho người lạ.

Người dùng cũng cần tránh cài đặt ứng dụng từ các đường dẫn nằm ngoài kho ứng dụng chính thống. Quyền truy cập camera, quyền trợ năng và quyền điều khiển thiết bị không nên được cấp cho ứng dụng không rõ nguồn gốc.

Bên cạnh đó, hệ điều hành và ứng dụng ngân hàng cần được thường xuyên cập nhật lên phiên bản mới nhất. Khi phát hiện thiết bị có dấu hiệu bất thường, tài khoản xuất hiện giao dịch không rõ nguyên nhân hoặc nghi ngờ thông tin đã bị lộ, người dùng cần liên hệ ngay với ngân hàng và cơ quan công an để được hỗ trợ xử lý.

Trong bối cảnh thủ đoạn lừa đảo liên tục thay đổi, bảo mật nhiều lớp từ phía ngân hàng cần đi cùng ý thức bảo vệ thiết bị và dữ liệu cá nhân của khách hàng. Việc thận trọng trước các yêu cầu cài đặt ứng dụng, cấp quyền truy cập hoặc cung cấp thông tin xác thực là biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ mất quyền kiểm soát tài khoản.