Huy động nguồn lực phát triển văn hóa số: Ngân sách nhà nước là "vốn mồi" dẫn dắt

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa nhằm lưu giữ, phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam. Ảnh minh họa: Minh Anh

Chuyển dịch tư duy, huy động mọi nguồn lực tài chính

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ, mà là một cuộc đột phá chiến lược nhằm mở rộng không gian sáng tạo và đổi mới phương thức quản trị. Theo quan điểm của Chính phủ, văn hóa số chính là nguồn lực mới cho phát triển bền vững, góp phần hình thành hệ sinh thái văn hóa số toàn diện gắn với bảo tồn di sản và bảo vệ chủ quyền số quốc gia.

Để đạt được mục tiêu tầm nhìn đến năm 2045 - khi các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp tới 9% GDP - Chính phủ đã xác định rõ vai trò tiên phong, dẫn dắt của khu vực công, đồng thời tạo cơ chế kiến tạo để thu hút sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế đầu tư phát triển các ngành công nghiệp, trong đó có hệ sinh thái văn hóa số. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy đầu tư bao cấp sang tư duy đầu tư đa nguồn lực, lấy dữ liệu và công nghệ số làm nền tảng cốt lõi.

Để huy động các nguồn lực tài chính để chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, Quyết định 611/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã xác định rõ nguyên tắc đa dạng hóa nguồn vốn, trong đó ngân sách nhà nước tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm, mang tính nền tảng.

Trên cơ sở đó, ngân sách nhà nước được coi là “vốn mồi” dẫn dắt khi nguồn kinh phí từ ngân sách trung ương và địa phương được định hướng ưu tiên bố trí cho các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hạ tầng số dùng chung và các nhiệm vụ chuyển đổi số trọng điểm của ngành Văn hóa. Với định hướng này, Nhà nước đóng vai trò định hướng đầu tư ban đầu, tạo động lực và môi trường pháp lý minh bạch để thu hút các dòng vốn khác.

Song song, chính sách huy động nguồn lực tài chính cũng tạo điểm nhấn quan trọng khi xác định đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác công - tư (PPP), khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước đầu tư vào phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa số.

Theo đó, Chính phủ chủ trương xây dựng các cơ chế chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia thiết lập các hạ tầng văn hóa số, kho dữ liệu mở và các không gian trải nghiệm số.

Mô hình hợp tác công - tư (PPP) được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn vốn tại các đơn vị sự nghiệp văn hóa, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị và khai thác tài sản văn hóa số.

Đầu tư mạnh cho hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực số

Nếu tài chính là mạch máu thì hạ tầng số chính là “bộ khung” của văn hóa số. Đầu tư vào hạ tầng không chỉ là mua sắm thiết bị mà là xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ và liên thông. Chính phủ định hướng xây dựng “trục xương sống” dữ liệu quốc gia với trọng tâm đầu tư là nâng cấp Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP) của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, kết nối đồng bộ với hạ tầng số quốc gia.

Việc xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Hệ thống quản lý Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa là nhiệm vụ cấp thiết để đảm bảo dữ liệu được “đúng, đủ, sạch, sống” và có khả năng chia sẻ rộng khắp.

Bên cạnh đó, nguồn lực công nghệ được ưu tiên cho các giải pháp tiên tiến, hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và chuỗi khối (Blockchain). Việc sử dụng AI để phân tích xu hướng và cá nhân hóa nội dung văn hóa hay dùng Blockchain để bảo hộ bản quyền và xác thực tác phẩm trên môi trường số (như NFT) chính là cách huy động sức mạnh công nghệ để tạo ra niềm tin cho thị trường văn hóa số.

Song song với đầu tư mạnh cho hạ tầng và công nghệ; Chính phủ cũng xác định đầu tư phát triển nguồn nhân lực số, coi đây là tài sản chiến lược quý giá trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa nói chung và văn hóa số nói riêng.

Tuy nhiên, đầu tư vào nguồn nhân lực số cho ngành Văn hóa là một cuộc đầu tư dài hạn. Trong Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, Chính phủ yêu cầu nâng cao năng lực cho đội ngũ chuyên trách.

Cụ thể, mục tiêu đến năm 2030, 100% cán bộ quản lý, văn nghệ sĩ và sinh viên ngành Văn hóa nghệ thuật được tiếp cận, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng số. Việc đào tạo không chỉ dừng lại ở kỹ năng sử dụng phần mềm mà còn là tư duy sáng tạo trên môi trường số và khả năng quản trị dữ liệu văn hóa.

Bên cạnh việc đào tạo, một giải pháp mang tính đột phá là xây dựng mạng lưới chuyên gia số lĩnh vực Văn hóa từ Trung ương đến địa phương để hỗ trợ, tư vấn và dẫn dắt tiến trình chuyển đổi; đồng thời tuyển chọn và bồi dưỡng “cộng tác viên số” tại các thôn, bản - đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số - nhằm giúp thu hẹp khoảng cách số và đảm bảo mọi người dân đều được thụ hưởng văn hóa một cách công bằng.

Các nhiệm vụ trong tâm trong chiến lược số hóa văn hóa đến năm 2030 (thiết kế có sự hỗ trợ của AI).

Mở rộng hợp tác và huy động nguồn lực từ bên ngoài

Tương tự như các lĩnh vực khác, văn hóa cũng không thể phát triển nếu đóng kín. Do đó, huy động nguồn lực từ bên ngoài là “lối đi tắt” để tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm quản trị tiên tiến.

Việt Nam chủ trương tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như UNESCO, ASEAN và các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản... để chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Việc thu hút các chuyên gia quốc tế và các quỹ đầu tư phát triển văn hóa số sẽ tạo ra động lực mới cho các sáng kiến sáng tạo tại Việt Nam.

Ngoài ra, việc phát huy sức mạnh của cộng đồng người Việt ở nước ngoài cũng được coi là một nguồn lực quan trọng về cả trí tuệ lẫn tài chính. Chính phủ khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài tham gia phát triển, quảng bá và lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam thông qua các nền tảng xuyên biên giới, đồng thời đóng góp nguồn lực để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc trong không gian số.

Như vậy, việc huy động các nguồn lực phát triển văn hóa số không chỉ là vấn đề kinh phí, mà là sự tổng hòa của cơ chế chính sách thông thoáng, hạ tầng công nghệ hiện đại, con người năng động và hợp tác quốc tế sâu rộng. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt, và sự thành công của công cuộc này không thể thiếu sự tham của cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân; từ đó góp phần đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.