Hoàn thiện nền tảng pháp lý cho thị trường phái sinh hàng hóa

Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hướng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh đa dạng, hiện đại, minh bạch, an toàn và hội nhập quốc tế.

Dự thảo Luật đặt mục tiêu phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, minh bạch, an toàn, đồng thời quy định rõ đối tượng tham gia, cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ phát triển.

Khuyến khích phát triển sản phẩm phái sinh

Bộ Công Thương cho biết đang lấy ý kiến đối với hồ sơ chính sách Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh theo Công văn số 1006/BCT-TTTN ngày 13/2/2026, với thời gian lấy ý kiến từ ngày 19/2 đến ngày 27/2/2026. Theo đó, việc xây dựng luật xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh - lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh biến động giá hàng hóa toàn cầu ngày càng lớn. Theo hồ sơ, Nhà nước định hướng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh đa dạng, hiện đại, minh bạch, an toàn và hội nhập quốc tế, phục vụ nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đầu tư của tổ chức, cá nhân.

Theo dự thảo, hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá trị của hàng hóa cơ sở, được giao dịch dưới các hình thức hợp đồng phái sinh như hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch (CFD) và các sản phẩm phái sinh khác theo quy định của pháp luật. Đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh và thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy, đến nay cả nước chỉ có duy nhất một Sở giao dịch hàng hóa đang hoạt động, cho thấy quy mô thị trường còn hạn chế và chưa thu hút được nhiều doanh nghiệp tham gia. Hiện nay, hoạt động giao dịch hàng hóa qua sở giao dịch được điều chỉnh chủ yếu bởi các nghị định và văn bản dưới luật, trong đó có các quy định hướng dẫn Luật Thương mại về thành lập và hoạt động của sở giao dịch hàng hóa.

Việc thiếu một đạo luật chuyên ngành khiến nhiều nội dung quan trọng như cơ chế giám sát, bảo vệ nhà đầu tư, công bố thông tin, quản lý rủi ro và phát triển sản phẩm chưa được quy định đầy đủ và thống nhất. Điều này được xem là một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm tham gia thị trường, dù nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá hàng hóa ngày càng lớn. Trong khi đó, giao dịch hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư bảo vệ trước biến động giá, đồng thời tạo thêm kênh đầu tư mới, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là chính sách phát triển các sản phẩm hàng hóa phái sinh phù hợp với nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Bộ Công Thương đề xuất Nhà nước khuyến khích phát triển các sản phẩm phái sinh, đặc biệt đối với các mặt hàng nông nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Việc phát triển các sản phẩm phái sinh cho hàng hóa xuất khẩu được đánh giá là cần thiết, bởi Việt Nam là nước xuất khẩu lớn nhiều mặt hàng nông sản như cà phê, hồ tiêu, cao su… Giá các mặt hàng này thường biến động mạnh trên thị trường quốc tế, gây rủi ro lớn cho doanh nghiệp và người sản xuất. Thông qua các công cụ phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn, doanh nghiệp có thể khóa giá trước, hạn chế thiệt hại do biến động thị trường và chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh.

Quy định rõ về nhà đầu tư và các chủ thể tham gia thị trường

Dự thảo Luật cũng đề xuất tạo điều kiện thuận lợi để các sở giao dịch hàng hóa tại Việt Nam liên thông với các sở giao dịch quốc tế, nhằm mở rộng quy mô thị trường và thu hút nhà đầu tư. Việc liên thông với thị trường quốc tế được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao tính thanh khoản, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao khả năng cạnh tranh của thị trường trong nước.

Bên cạnh đó, Nhà nước định hướng thu hút sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, qua đó thúc đẩy dòng vốn đầu tư và tăng tính chuyên nghiệp của thị trường. Dự thảo cũng đặt mục tiêu phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực giám sát và quản lý rủi ro hệ thống đối với thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, bảo đảm hoạt động ổn định và an toàn.

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là đề xuất quy định cụ thể về nhà đầu tư tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh, nhằm đảm bảo thị trường hoạt động minh bạch và hạn chế rủi ro. Việc xác định rõ các chủ thể tham gia và trách nhiệm của từng bên được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao tính minh bạch, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Dự thảo luật cũng hướng tới xây dựng cơ chế quản lý thống nhất đối với hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh, từ khâu tổ chức thị trường, quản lý thành viên, đến giám sát giao dịch và xử lý vi phạm.

Ngoài các quy định về tổ chức và quản lý thị trường, dự thảo luật còn đề xuất chính sách đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây được xem là yếu tố quan trọng, bởi giao dịch phái sinh là lĩnh vực có tính chuyên môn cao, đòi hỏi nhân lực có kiến thức tài chính, quản trị rủi ro và công nghệ. Cùng với đó, Nhà nước định hướng đầu tư và nâng cấp hệ thống hạ tầng công nghệ, bảo đảm khả năng xử lý giao dịch lớn, giám sát hiệu quả và phòng ngừa rủi ro hệ thống.