Hoàn thiện khung pháp lý cho vay ngân sách nhà nước đối với chính phủ nước ngoài

Bộ Tài chính lấy ý kiến dự thảo Nghị định về cho vay ngân sách nhà nước cho chính phủ nước ngoài.

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Nghị định được xây dựng với mục tiêu bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, Luật Ngân sách nhà nước, đồng bộ và thống nhất với các luật, nghị định, nghị quyết mới được ban hành, sửa đổi, bổ sung; đồng thời bảo đảm tính chặt chẽ, chất lượng, hiệu quả và khả thi trong quá trình triển khai. Một trong những quan điểm xuyên suốt là đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng cường kỷ cương, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với vốn cho vay của ngân sách nhà nước.

Về quan điểm xây dựng, dự thảo Nghị định được định hướng phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách đối ngoại của Nhà nước trong việc củng cố và phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống với các nước bạn. Nghị định hướng tới việc tạo cơ chế xử lý nhanh, linh hoạt để Chính phủ Việt Nam có thể hỗ trợ cho vay kịp thời, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của các nước đối tác trong những trường hợp cần thiết.

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, Bộ Tài chính xác định việc cho vay chính phủ nước ngoài chưa thể triển khai trên diện rộng. Trước mắt, phạm vi cho vay chỉ tập trung hỗ trợ các nước có quan hệ hữu nghị truyền thống với Việt Nam, nhằm khắc phục khó khăn kinh tế mang tính chất khẩn cấp hoặc triển khai các dự án trọng điểm có tác động lớn đến phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là các dự án có kết nối hạ tầng với Việt Nam. Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định chỉ hướng dẫn việc cho vay từ nguồn ngân sách trung ương, chưa đặt vấn đề sử dụng ngân sách địa phương để cho vay chính phủ nước ngoài.

Một nguyên tắc quan trọng được quy định trong dự thảo là Chính phủ Việt Nam chỉ cho vay đối với chính phủ các nước có quan hệ hữu nghị truyền thống, đặc biệt với Việt Nam và phải được cấp có thẩm quyền chấp thuận về chủ trương. Việc cấp vốn vay phải phù hợp với khả năng ngân sách, bảo đảm an toàn vốn, hạn chế tối đa rủi ro; bên vay có trách nhiệm trả nợ đầy đủ, đúng hạn và có nghĩa vụ giải trình về việc sử dụng vốn vay với Chính phủ Việt Nam.

Về lĩnh vực ưu tiên, dự thảo Nghị định xác định ba nhóm chính gồm: cho vay để thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng thiết yếu có kết nối với Việt Nam; cho vay để nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam; và cho vay phục vụ các mục đích đặc biệt khác do cấp có thẩm quyền quyết định. Dự thảo không quy định cụ thể việc cho vay hỗ trợ ngân sách do hạn chế về dự trữ ngoại tệ và nhằm tránh việc cho vay không gắn với thúc đẩy thương mại, đầu tư song phương.

Phương thức cho vay và thu hồi nợ được thiết kế linh hoạt theo mục đích sử dụng vốn, gồm hai hình thức: Bộ Tài chính cho vay và thu hồi nợ thông qua ngân hàng phục vụ đối với các khoản vay thực hiện dự án hoặc nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam; và Bộ Tài chính cho vay, thu hồi nợ trực tiếp đối với các khoản vay phục vụ mục đích đặc biệt khác.

Dự thảo cũng quy định rõ các điều kiện tài chính của vốn vay, trong đó đồng tiền cho vay là USD hoặc các ngoại tệ tự do chuyển đổi khác. Thời hạn vay và thời gian ân hạn được quy định theo khung tối đa, tùy từng trường hợp cụ thể để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Cụ thể, cho vay thực hiện dự án có thời hạn tối đa 15 năm, gồm tối đa 5 năm ân hạn; cho vay nhập khẩu hàng hóa, thiết bị có thời hạn tối đa 5 năm, gồm tối đa 2 năm ân hạn; cho vay phục vụ mục đích khác có thời hạn tối đa 10 năm, gồm tối đa 3 năm ân hạn. Các mức này được xây dựng trên cơ sở thực tiễn các khoản cho vay trước đây của Việt Nam đối với Lào, Campuchia và Cuba.

Ngoài ra, dự thảo quy định lãi suất vay và lãi suất chậm trả được xác định căn cứ điều kiện thị trường tại thời điểm đề xuất vay và trình cấp có thẩm quyền quyết định. Trường hợp cho vay thông qua ngân hàng phục vụ, bên vay phải trả phí ngân hàng ở mức 0,1%/năm trên dư nợ.

Về điều kiện sử dụng vốn, dự thảo nêu rõ vốn vay không được sử dụng để trả thuế, phí, lệ phí tại nước nhận vốn vay hoặc chi phí quản lý dự án của bên vay. Đối với các khoản vay thực hiện dự án hoặc nhập khẩu hàng hóa, thiết bị của Việt Nam, bên vay phải lựa chọn nhà thầu Việt Nam thông qua đấu thầu, trừ trường hợp đặc biệt do Bộ Chính trị xem xét, quyết định. Quy định này nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng đầu tư, thương mại ra nước ngoài, phù hợp với thông lệ của nhiều nhà tài trợ song phương quốc tế.

Dự thảo Nghị định cũng quy định chặt chẽ quy trình xây dựng dự toán, giao và bổ sung dự toán cho vay chính phủ nước ngoài; lựa chọn ngân hàng phục vụ; quy trình đánh giá đề xuất vay vốn, đàm phán, ký kết, sửa đổi, gia hạn thỏa thuận vay; giải ngân, thu hồi nợ; hạch toán ngân sách; xử lý vốn dư; cũng như công tác giám sát, đánh giá và quản lý rủi ro.

Theo đó, việc quản lý rủi ro được phân thành ba mức độ gồm rủi ro tạm thời, rủi ro nghiêm trọng và rủi ro dẫn đến mất khả năng trả nợ, với các biện pháp xử lý tương ứng như gia hạn nợ, khoanh nợ hoặc áp dụng hình thức xử lý đặc biệt theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Bộ Tài chính nhấn mạnh, việc xây dựng Nghị định về cho vay ngân sách nhà nước cho chính phủ nước ngoài sẽ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tính minh bạch, chặt chẽ trong quản lý vốn vay của ngân sách trung ương, đồng thời phục vụ hiệu quả mục tiêu đối ngoại, hợp tác và phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.