Giải ngân chương trình mục tiêu quốc gia: Tăng tốc đưa nguồn lực vào thực tiễn

Các chương trình mục tiêu quốc gia đang được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tập trung chỉ đạo triển khai quyết liệt.

Tập trung hoàn thiện cơ chế, phân bổ nguồn lực

Thời gian qua, công tác chỉ đạo, điều hành thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia tiếp tục được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quan tâm, chỉ đạo quyết liệt. Các bộ, ngành, địa phương đang tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện các chương trình theo kế hoạch.

Theo Bộ Tài chính, năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương năm 2026 cho 3 chương trình, gồm chương trình phòng, chống ma túy, chương trình phát triển văn hóa và chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp.

Còn 13.344 tỷ đồng chưa thể giao do Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện phương án phân bổ. Việc tiếp tục hoàn thiện phương án của hai bộ sẽ tạo cơ sở để Bộ Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định phân bổ kế hoạch vốn theo quy định.

Tại địa phương, đến ngày 31/7/2026, đã có 5 địa phương gồm Lai Châu, Cao Bằng, Gia Lai, Lâm Đồng và Cà Mau hoàn thành phân bổ kế hoạch vốn năm 2026, với tổng số gần 1.539 tỷ đồng. Đây là những bước triển khai quan trọng trong năm đầu của giai đoạn mới, tạo nền tảng để các địa phương tiếp tục tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, dự án theo mục tiêu đã được xác định.

Cùng với nguồn vốn năm 2026, nguồn ngân sách năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026 cũng đang được các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện. Lũy kế đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc nguồn vốn kéo dài đã giải ngân 3.832,8 tỷ đồng, bằng 31% kế hoạch; kinh phí thường xuyên giải ngân 2.418,49 tỷ đồng, đạt 19,4% dự toán.

Kết quả này cho thấy tiến độ thực hiện đang từng bước được đẩy nhanh khi các điều kiện triển khai được hoàn thiện. Đây cũng là cơ sở để các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tập trung nguồn lực, tăng tốc thực hiện trong những tháng còn lại của năm.

Đối với nguồn vốn của giai đoạn 2026 - 2030, lũy kế đến hết ngày 31/7, vốn đầu tư công đã giải ngân 94,08 tỷ đồng, đạt 0,5% kế hoạch; kinh phí thường xuyên giải ngân 27,09 tỷ đồng, tương đương 2,8% dự toán.Tiến độ này gắn với đặc thù năm đầu của giai đoạn mới, khi nhiều chương trình đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế, chính sách hướng dẫn thực hiện.

Tháo gỡ từng khâu, tạo thuận lợi cho giải ngân

Để nguồn lực được đưa nhanh vào thực hiện, các bộ, ngành và địa phương đang tập trung xử lý những nội dung liên quan trực tiếp đến phân bổ, tổ chức thực hiện và giải ngân.

Một số địa phương còn cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh và phân bổ lại nguồn vốn; xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để thực hiện theo quy định. Trong quá trình triển khai, việc xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư cũng cần được tập trung xử lý.

Đặc thù địa bàn thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia cũng đặt ra yêu cầu tổ chức thực hiện phù hợp. Nhiều dự án được triển khai tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, địa hình phức tạp; điều kiện thời tiết, nhất là trong mùa mưa, có thể ảnh hưởng đến tiến độ thi công và giải ngân. Việc nhận diện cụ thể từng nội dung sẽ giúp các bộ, ngành, địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời tạo cơ sở để những vấn đề vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo và xử lý kịp thời.

Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo đã yêu cầu “tập trung thực hiện quyết liệt, thực chất, có hiệu quả, bảo đảm thực hiện và giải ngân”.

Thủ tướng yêu cầu cơ quan được giao chủ trì chương trình phải chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện Chương trình. Các bộ, cơ quan được giao chủ trì triển khai nội dung nào phải chủ động chỉ đạo, đôn đốc, kiểm tra, chịu trách nhiệm về nội dung đó trong toàn bộ quá trình triển khai, “không đùn đẩy, né tránh”. Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm mỗi chương trình, mỗi nội dung đều có cơ quan chủ trì rõ ràng, trách nhiệm được xác định xuyên suốt và quá trình triển khai được theo dõi sát tiến độ.

Thủ tướng cũng yêu cầu “phải có sự tổng hợp, điều phối chung cả 4 chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tạo động lực để phát triển”; phân bổ và sử dụng nguồn lực “đúng mục tiêu, đối tượng, có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, trùng lặp, không để phát sinh thất thoát, lãng phí, tiêu cực”. Mục tiêu được Thủ tướng đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% vốn ngân sách trung ương được giao trong năm 2026, bao gồm cả vốn giai đoạn 2021 - 2025 được kéo dài sang năm 2026.

Như vậy, yêu cầu tăng tốc giải ngân được đặt song hành với yêu cầu sử dụng nguồn lực đúng mục tiêu và hiệu quả. Đây cũng là cơ sở để các bộ, ngành và địa phương chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch, lựa chọn nhiệm vụ, tổ chức thực hiện và kiểm soát tiến độ.

Rõ trách nhiệm, tăng tốc để nguồn lực phát huy hiệu quả

Một trong những yêu cầu nổi bật trong chỉ đạo của Thủ tướng là gắn tiến độ thực hiện với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Thủ tướng yêu cầu thực hiện đúng nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả”; lấy kết quả thực hiện, tiến độ giải ngân làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ và trách nhiệm của người đứng đầu.

Theo Bộ Tài chính, các bộ chủ động chương trình cần phối hợp rà soát, xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể, bảo đảm không chồng chéo, sử dụng hiệu quả nguồn lực. Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ vốn và các văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần khẩn trương hoàn thành phân bổ, giao dự toán năm 2026, bố trí đầy đủ vốn đối ứng; đồng thời tăng cường kiểm tra, đôn đốc và tập trung xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.

Đối với nguồn vốn năm 2025 được kéo dài sang năm 2026, kết quả giải ngân đến cuối tháng 7 đang tạo thêm cơ sở để tiếp tục tăng tốc trong những tháng cuối năm. Với nguồn vốn giai đoạn 2026 - 2030, việc hoàn thiện cơ chế, phân bổ vốn và tổ chức thực hiện ngay từ đầu giai đoạn sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ chung của cả giai đoạn.

Đặc biệt, việc nghiên cứu thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể đang mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý và sử dụng nguồn lực. Cùng với việc giữ nguyên mục tiêu, nhiệm vụ và tổng nguồn lực đã được Quốc hội quyết nghị, phương án hướng tới cơ cấu lại nguồn lực, thu gọn đầu mối quản lý và tăng cường phân cấp theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Khi cơ chế được hoàn thiện, trách nhiệm được phân định rõ và quyền chủ động của địa phương được tăng cường, việc tổ chức thực hiện các chương trình sẽ có thêm điều kiện để bám sát nhu cầu thực tế của từng địa bàn.

Năm 2026 là năm đầu của giai đoạn thực hiện mới. Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ phân bổ và giải ngân không chỉ có ý nghĩa đối với kết quả thực hiện kế hoạch năm, mà còn tạo nền tảng cho việc triển khai các mục tiêu trong cả giai đoạn 2026 - 2030.

Với mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% nguồn vốn được giao, cùng yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả, các chương trình mục tiêu quốc gia đang được đặt trong một cơ chế điều hành ngày càng cụ thể và chủ động hơn.

Qua đó, nguồn lực ngân sách được kỳ vọng sẽ được đưa đến đúng địa bàn, đúng đối tượng, tập trung cho những nhiệm vụ thiết yếu, góp phần thúc đẩy giảm nghèo, phát triển nông thôn, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và cải thiện đời sống người dân, nhất là tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.