Dữ liệu tài chính số cần một hành lang pháp lý đủ mạnh

Cần sớm hoàn thiện cơ chế quản trị dữ liệu ngành Tài chính.

Hình thành bức tranh tài chính số toàn diện

Nếu trước đây các nguồn lực phát triển chủ yếu dựa vào vốn, tài nguyên hay lao động thì hiện nay dữ liệu đang trở thành yếu tố quan trọng tạo nên năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế. Đối với ngành Tài chính, nơi tập trung lượng thông tin đồ sộ phản ánh “sức khỏe” của nền kinh tế, việc xây dựng và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn tạo nền tảng cho quá trình phát triển kinh tế số, xã hội số.

Những năm gần đây, Bộ Tài chính đã đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số và các nền tảng dữ liệu dùng chung. Một trong những dấu ấn nổi bật là việc hoàn thành xây dựng giai đoạn 1 của Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và đưa vào vận hành trong toàn ngành từ năm 2024. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa quản lý tài chính công, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu tập trung, thống nhất phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu.

Theo Bộ Tài chính, hệ thống hiện đã được kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và Văn phòng Chính phủ, đồng thời chia sẻ 27 chỉ số quan trọng phục vụ công tác quản lý, điều hành. Thông qua việc tích hợp dữ liệu từ các lĩnh vực như thuế, hải quan, kho bạc nhà nước, chứng khoán, giá, tài sản công, đầu tư công và quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cơ sở dữ liệu này đang góp phần hình thành bức tranh tổng thể về tài chính quốc gia với độ bao quát và cập nhật cao hơn trước.

Tiếp nối những kết quả đã đạt được, Bộ Tài chính đang triển khai xây dựng giai đoạn 2 của Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Mục tiêu đặt ra là mở rộng khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ tốt hơn nhu cầu xây dựng chiến lược, hoạch định chính sách và điều hành của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương.

Đáng chú ý, dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính đang được chia sẻ tới các Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của các địa phương thông qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia. Việc này giúp các tỉnh, thành phố có thêm nguồn thông tin quan trọng để phục vụ quản lý ngân sách, theo dõi tình hình thu - chi, đánh giá hiệu quả đầu tư công và nâng cao chất lượng điều hành kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng dữ liệu là sự xuất hiện của nhiều yêu cầu mới về quản trị và bảo vệ dữ liệu. Quá trình thu thập, đồng bộ, kết nối và chia sẻ dữ liệu đang tạo ra những quan hệ pháp lý mới giữa cơ quan quản lý dữ liệu, cơ quan khai thác dữ liệu và các tổ chức, cá nhân được cấp quyền sử dụng. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa có quy định đầy đủ, thống nhất đối với việc quản lý và vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính.

Hoàn thiện hành lang pháp lý về dữ liệu tài chính

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, hiện chưa có văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể về cơ chế quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong việc cung cấp, cập nhật, chia sẻ và khai thác dữ liệu cũng chưa được xác định rõ ràng. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành hệ thống, đồng thời làm phát sinh những rủi ro liên quan đến chất lượng dữ liệu, bảo mật thông tin và an toàn an ninh mạng.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản có giá trị, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an toàn hệ thống cũng được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc mở rộng khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu cần đi kèm với các cơ chế kiểm soát phù hợp nhằm ngăn ngừa nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc sử dụng dữ liệu sai mục đích. Đây là thách thức chung mà nhiều quốc gia đang phải giải quyết trong quá trình xây dựng nền quản trị số.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư ban hành quy chế quản lý, vận hành, khai thác và sử dụng dữ liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Dự thảo gồm 3 điều, 1 quy chế kèm theo và 5 phụ lục. Riêng quy chế được xây dựng với 19 điều, chia thành 3 chương, quy định rõ nguyên tắc quản lý dữ liệu, trách nhiệm của các bên liên quan cũng như cơ chế khai thác và chia sẻ dữ liệu.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là quy định về phân quyền khai thác dữ liệu theo chức năng, nhiệm vụ và phạm vi quản lý. Theo đó, lãnh đạo các đơn vị sẽ chịu trách nhiệm về việc cấp quyền truy cập, bổ sung hoặc khai thác dữ liệu cho cán bộ thuộc quyền quản lý. Đồng thời, người được cấp quyền cũng phải chịu trách nhiệm đối với việc sử dụng dữ liệu đúng mục đích, đúng phạm vi và phục vụ yêu cầu công việc được giao.

Việc phân quyền rõ ràng được kỳ vọng sẽ nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong quá trình khai thác dữ liệu, đồng thời hạn chế nguy cơ lạm dụng hoặc sử dụng dữ liệu trái quy định. Bộ Tài chính cũng dự kiến thực hiện rà soát, kiểm tra định kỳ việc truy cập, khai thác dữ liệu của các cơ quan, tổ chức và cá nhân được cấp tài khoản nhằm bảo đảm an toàn, minh bạch trong quá trình vận hành hệ thống.

Điểm đáng chú ý là việc triển khai các quy định mới không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy, biên chế hoặc thủ tục hành chính. Các cơ quan, đơn vị sẽ thực hiện nhiệm vụ cung cấp, cập nhật và khai thác dữ liệu trên cơ sở chức năng hiện có. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp bảo đảm tính khả thi của chính sách, đồng thời tận dụng hiệu quả hạ tầng công nghệ đã được đầu tư trong thời gian qua.

Trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành động lực mới cho tăng trưởng và đổi mới quản trị quốc gia, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là nền tảng để ngành Tài chính tiến sâu hơn vào giai đoạn quản trị số hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.