Điều hành giá xăng dầu linh hoạt giúp doanh nghiệp thích ứng, tiết kiệm năng lượng hiệu quả

GS.TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội.

Phóng viên: Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông đánh giá thế nào về các giải pháp điều hành giá xăng dầu trong thời gian qua?

GS. TS. Mạc Quốc Anh: Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, những giải pháp điều hành của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương có ý nghĩa rất quan trọng. Các chính sách này không chỉ góp phần ổn định tâm lý thị trường mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh phương án sản xuất, phương thức vận hành theo hướng tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Xăng dầu là đầu vào chiến lược của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến chi phí logistics, vận tải, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và nhiều lĩnh vực dịch vụ. Trong khi đó, chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm tỷ trọng khá cao trong GDP và nhiên liệu là yếu tố cấu thành đáng kể trong chi phí vận hành. Vì vậy, khi giá xăng dầu thế giới biến động do các yếu tố địa chính trị hay gián đoạn chuỗi cung ứng, doanh nghiệp trong nước chịu tác động dây chuyền ngay lập tức.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động điều hành nguồn cung, điều chỉnh chính sách thuế, phí và đưa ra các khuyến nghị tiết kiệm nhiên liệu được đánh giá là kịp thời, cần thiết.

Phóng viên: Theo ông, tiết kiệm xăng dầu cần được hiểu như thế nào để vừa tránh lãng phí, vừa không làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh?

GS. TS. Mạc Quốc Anh: Tiết kiệm xăng dầu trước hết phải được hiểu đúng bản chất là sử dụng năng lượng hiệu quả và hợp lý, chứ không phải cắt giảm một cách cực đoan các hoạt động đi lại, giao thương hay tiêu dùng. Nếu hiểu theo hướng hạn chế vận hành sản xuất hoặc thu hẹp các hoạt động kinh tế thì không những không phù hợp mà còn có thể tạo tác động tiêu cực đến tăng trưởng.

Trong nền kinh tế thị trường, lưu thông hàng hóa, vận tải, du lịch và các hoạt động giao thương chính là động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất và tạo việc làm. Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải là giảm hoạt động kinh tế mà là tối ưu hóa cách sử dụng nhiên liệu trong các hoạt động đó.

Việc tiết kiệm năng lượng cần được nhìn nhận trên 3 phương diện. Thứ nhất là tránh lãng phí trong quá trình vận hành. Thứ hai là gắn tiết kiệm với hiệu quả công nghệ và quản trị. Thứ ba là đặt trong tư duy phát triển bền vững và kinh tế xanh. Khi sử dụng năng lượng hiệu quả, doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ chính sách, kêu gọi tiết kiệm xăng dầu cần đi kèm các giải pháp về hạ tầng và công nghệ để việc tiết kiệm trở thành lựa chọn tự nhiên, hợp lý trong xã hội, thay vì là sự cắt giảm mang tính bắt buộc. Khi hiểu đúng, sử dụng năng lượng thông minh sẽ giúp giảm chi phí nhưng vẫn duy trì được nhịp độ phát triển kinh tế.

Dư địa tiết kiệm xăng dầu trong nền kinh tế còn khá lớn, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và logistics. Ảnh minh hoạ: HD

Phóng viên: Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đâu là những dư địa lớn để tiết kiệm nhiên liệu trong giao thông và logistics hiện nay, thưa ông?

GS. TS. Mạc Quốc Anh: Dư địa tiết kiệm xăng dầu trong nền kinh tế còn khá lớn, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và logistics. Vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp chưa nhận thức được tầm quan trọng của tiết kiệm nhiên liệu, mà chủ yếu ở cách tổ chức vận hành, ứng dụng công nghệ quản lý và điều kiện hạ tầng giao thông chưa tối ưu.

Trước hết là việc tối ưu hóa hành trình và giảm tình trạng xe chạy rỗng. Trong vận tải hàng hóa tại Việt Nam, tình trạng xe chạy rỗng chiều về vẫn phổ biến, khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí nhiên liệu cho cả hai chiều nhưng chỉ có doanh thu một chiều. Theo khảo sát trong ngành logistics, tỷ lệ xe chạy rỗng trên một số tuyến đường bộ có thể lên tới 30–40%. Nếu hạ tầng kết nối tốt hơn hoặc doanh nghiệp tăng cường liên kết, chia sẻ đơn hàng, tỷ lệ này hoàn toàn có thể giảm đáng kể, qua đó tiết giảm chi phí nhiên liệu.

Thứ hai là tối ưu hóa tổ chức vận chuyển và chuỗi logistics. Nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo phương thức truyền thống, giao hàng theo từng chuyến nhỏ thay vì gom hàng để tối ưu tải trọng. Điều này khiến phương tiện không được khai thác hết công suất nhưng vẫn tiêu tốn nhiên liệu tương đương.

Thứ ba là giảm tiêu hao nhiên liệu do ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn. Khi phương tiện di chuyển với tốc độ thấp hoặc phải dừng, lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng lên đáng kể. Ngoài ra, các yếu tố như quản lý, bảo dưỡng phương tiện, kỹ năng lái xe và ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận tải cũng có tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nhiên liệu.

Ở tầm rộng hơn, việc kết hợp làm việc trực tiếp và trực tuyến cũng là xu hướng của nền kinh tế hiện đại. Không phải mọi hoạt động đều cần diễn ra tại văn phòng, khi công nghệ số cho phép thực hiện nhiều khâu quản lý, trao đổi thông tin hay đào tạo nhân sự trên nền tảng trực tuyến. Việc giảm các chuyến đi không cần thiết sẽ góp phần giảm nhu cầu tiêu thụ xăng dầu, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị và năng suất lao động nếu được triển khai trên nền tảng hạ tầng số ổn định, quy trình quản lý rõ ràng và văn hóa làm việc linh hoạt nhưng kỷ luật.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!