Điều hành giá chủ động trước áp lực lạm phát và biến động toàn cầu

Phối hợp nhiều công cụ giữ ổn định giá

Theo Bộ Tài chính, giá cả thị trường trong 5 tháng đầu năm 2026 biến động chủ yếu do tác động của yếu tố mùa vụ và diễn biến giá nhiên liệu, nguyên vật liệu trên thị trường thế giới. Ngay từ đầu năm, nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ đã tạo áp lực đáng kể lên giá thực phẩm, dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và dịch vụ vận tải. CPI tháng 2/2026 tăng 1,14% so với tháng trước, tăng 1,19% so với tháng 12/2025 và tăng 3,35% so với cùng kỳ năm trước.

Sang tháng 3 và tháng 4, áp lực lạm phát tiếp tục gia tăng khi giá xăng dầu trong nước tăng theo xu hướng của thị trường thế giới, kéo theo chi phí vận tải, nguyên vật liệu đầu vào và vật liệu xây dựng tăng lên. CPI tháng 3 tăng 1,23% so với tháng trước, trong khi CPI tháng 4 tăng thêm 0,84%. Tính chung 4 tháng đầu năm, CPI tăng 3,99% và lạm phát cơ bản tăng 3,89% so với cùng kỳ năm trước.

Đến hết tháng 5, CPI bình quân tăng 4,31% so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh những áp lực giá hiện hữu nhưng vẫn nằm trong vùng kiểm soát của cơ quan điều hành.

Điểm đáng chú ý trong công tác điều hành giá từ đầu năm đến nay là sự chủ động của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo điều hành giá trong việc nhận diện sớm các rủi ro và triển khai đồng bộ các giải pháp ứng phó.

Theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương đã chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng thiết yếu. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tình trạng thiếu hàng, sốt giá cục bộ và giảm nguy cơ hình thành các đợt tăng giá dây chuyền.

Bài toán khó nhất trong những tháng đầu năm là biến động giá xăng dầu. Từ tháng 3/2026, tác động từ xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran khiến giá năng lượng thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải quốc tế gia tăng. Dù chưa ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung trong nước, giá xăng dầu tăng đã bắt đầu tác động đến nhiều nhóm hàng quan trọng như phân bón, vật liệu xây dựng, thức ăn chăn nuôi và thực phẩm.

Mức độ tăng/giảm của chỉ số CPI theo tháng so với cùng kỳ năm trước. Nguồn: Cục Thống kê

Trước diễn biến này, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương và Bộ Tài chính triển khai các biện pháp bình ổn giá xăng dầu theo quy định. Việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu kết hợp với giảm các loại thuế trong cơ cấu giá xăng dầu về 0%, đồng thời bổ sung dự toán chi ngân sách để tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đã góp phần hạn chế mức độ truyền dẫn của giá năng lượng thế giới vào nền kinh tế trong nước.

Song song với đó, chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành linh hoạt nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người dân. Các chính sách hỗ trợ về thuế, phí được duy trì, trong đó có việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng đối với một số nhóm hàng hóa, dịch vụ đến hết năm 2026. Đây là giải pháp vừa hỗ trợ sản xuất kinh doanh, vừa góp phần ổn định giá thành sản phẩm và mặt bằng giá tiêu dùng.

Ở chiều ngược lại, chính sách tiền tệ cũng được Ngân hàng Nhà nước điều hành chủ động, linh hoạt nhằm hỗ trợ kiểm soát lạm phát, tạo sự phối hợp đồng bộ với các công cụ quản lý giá và chính sách tài khóa.

Một điểm đáng chú ý khác là nhiều mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý đã được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ người dân. Chính sách miễn học phí đối với học sinh từ bậc mầm non đến hết trung học phổ thông công lập trên toàn quốc từ năm học 2025-2026, giảm giá sách giáo khoa từ 5 - 20% hay việc giảm giá dịch vụ hoa tiêu hàng hải cho tàu biển Việt Nam đều góp phần giảm áp lực chi tiêu và chi phí sản xuất trong nền kinh tế.

Không để lạm phát làm xói mòn thành quả tăng trưởng

Theo chuyên gia kinh tế PGS.TS. Ngô Trí Long, tăng trưởng kinh tế cao là mục tiêu cần thiết nhưng ổn định giá cả mới là điều kiện để những thành quả tăng trưởng thực sự đi vào đời sống. Nếu giá điện, xăng dầu, lương thực, thực phẩm, y tế, giáo dục và nhà ở cùng tăng mạnh, thu nhập thực tế của người dân sẽ bị bào mòn, trong khi chi phí của doanh nghiệp tăng lên và niềm tin thị trường bị ảnh hưởng.

PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, điều hành giá trong năm 2026 không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật mà là một trong những trụ cột của ổn định kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế đang thúc đẩy tăng trưởng, việc kiểm soát tốt mặt bằng giá có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì sức mua, hỗ trợ doanh nghiệp và bảo đảm an sinh xã hội.

Theo vị chuyên gia này, điện và xăng dầu tiếp tục là hai nhóm hàng có tác động lan tỏa lớn nhất tới nền kinh tế. Vì vậy, việc điều hành cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phản ánh tín hiệu thị trường và mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Giá điện cần được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp, minh bạch về cấu phần chi phí và gắn với nâng cao hiệu quả quản trị. Đối với xăng dầu, cần tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ điều tiết như thuế, dự trữ và cơ chế cạnh tranh trong phân phối để giảm thiểu các cú sốc từ bên ngoài.

PGS.TS. Ngô Trí Long cũng lưu ý, một trong những thách thức lớn nhất của điều hành giá là kiểm soát kỳ vọng lạm phát. Khi người dân và doanh nghiệp hình thành tâm lý giá sẽ tiếp tục tăng, các quyết định tiêu dùng, đầu tư và định giá sẽ thay đổi theo hướng làm gia tăng áp lực lạm phát. Vì vậy, công tác truyền thông, minh bạch thông tin và công khai các kịch bản điều hành cần được thực hiện đồng bộ với các giải pháp quản lý giá.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, các tháng còn lại của năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định. Xung đột địa chính trị kéo dài, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và những thay đổi trong chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn có thể tiếp tục tác động tới giá năng lượng và nguyên vật liệu trên thị trường quốc tế.

Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường theo dõi diễn biến cung - cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu; đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá; xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thao túng giá và sử dụng linh hoạt các công cụ điều tiết theo quy định của Luật Giá.

Tại Thông báo số 219/TB-VPCP ngày 29/4/2026 của Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương tăng cường công tác theo dõi, phân tích diễn biến cung cầu và giá các mặt hàng thiết yếu, chú trọng các giải pháp về bảo đảm, điều hòa cung cầu; đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá, sử dụng linh hoạt, hiệu quả các công cụ, biện pháp điều tiết giá theo quy định của pháp luật về giá để kiểm soát, bình ổn thị trường đối với các hàng hóa, dịch vụ theo lĩnh vực quản lý.

Việc Bộ Tài chính tham mưu ban hành Công điện số 28/CT-TTg và chủ động có văn bản yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường các biện pháp quản lý, điều hành và bình ổn giá cũng cho thấy công tác điều hành đang được triển khai theo hướng chủ động hơn thay vì chỉ phản ứng khi giá cả biến động.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, việc giữ ổn định mặt bằng giá không chỉ là mục tiêu kiểm soát lạm phát mà còn là điều kiện quan trọng để duy trì môi trường đầu tư, hỗ trợ sản xuất kinh doanh và củng cố niềm tin thị trường. Kết quả điều hành giá trong 5 tháng đầu năm cho thấy dư địa kiểm soát lạm phát vẫn đang được giữ vững, tạo nền tảng thuận lợi cho mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô trong cả năm 2026.