Chuẩn bị cho cuộc chơi tín dụng thời kỳ hậu "room"

Hạn mức tín dụng và kế hoạch lợi nhuận trước thuế của các ngân hàng trong năm 2026. Nguồn: VNDIRECT

Nới "room” bằng những bước đi kỹ thuật

Một trong những yêu cầu đáng chú ý tại Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 27/6/2026 cập nhật kịch bản tăng trưởng và giải pháp trọng tâm trong các quý còn lại để thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, là Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, triển khai các giải pháp ổn định lãi suất, bảo đảm thanh khoản.

Đặc biệt, trong đó là yêu cầu nghiên cứu điều chỉnh hạn mức tín dụng phù hợp và xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng hạn mức tăng trưởng để nâng lãi suất cho vay.

Đồng thời, Chính phủ tiếp tục yêu cầu Ngân hàng Nhà nước kiểm soát tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro; có cơ chế, giải pháp để đảm bảo nguồn vốn tín dụng cho các dự án lớn, trọng điểm, dự án được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư; đẩy mạnh xử lý nợ xấu và tiếp tục triển khai cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém, được kiểm soát đặc biệt. Nâng cao chất lượng tín dụng, hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng kinh tế và các dự án trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Thực tế, dù cơ chế giao hạn mức tăng trưởng (room) tín dụng chưa được xóa bỏ, nhiều chuyên gia cho rằng Ngân hàng Nhà nước đã bắt đầu giảm dần sự phụ thuộc vào công cụ điều hành này thông qua hàng loạt điều chỉnh kỹ thuật được triển khai từ đầu năm 2026.

Cụ thể là Thông tư số 08/2026/TT-NHNN và Thông tư số 25/2026/TT-NHNN đã điều chỉnh các tỷ lệ an toàn theo hướng tạo thêm dư địa cho hệ thống ngân hàng. Trong đó, tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung, dài hạn được nâng từ 30% lên 40%; đồng thời, một phần tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính vào nguồn vốn huy động khi xác định tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR), giúp cải thiện thanh khoản trên sổ sách của các ngân hàng.

Đáng chú ý hơn, Ngân hàng Nhà nước còn áp dụng cơ chế loại trừ khỏi “room” tín dụng đối với phần dư nợ phát sinh mới của các khoản vay phục vụ nhà ở xã hội, khu công nghiệp và 18 dự án trọng điểm.

Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), dù hạn mức tăng trưởng tín dụng danh nghĩa vẫn ở khoảng 15-16%, nhưng nếu tính cả các khoản tín dụng được loại trừ, lượng vốn thực tế đưa ra nền kinh tế có thể đạt khoảng 19%, tương đương mức tăng trưởng của năm trước.

Có thể thấy, thay vì mở rộng “room” tín dụng theo cách truyền thống, cơ quan điều hành đang lựa chọn phương thức linh hoạt hơn, vừa mở thêm dư địa cho vay, vừa định hướng dòng vốn vào những lĩnh vực có khả năng tạo động lực cho tăng trưởng.

Tăng trưởng tín dụng qua các tháng từ 2024-2026. Nguồn: VNDIRECT

Chuẩn bị cho một cuộc chơi mới

Việc Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 14/2025/TT-NHNN về tỷ lệ an toàn vốn được xem là nền tảng quan trọng cho lộ trình này. Các quy định về bộ đệm bảo toàn vốn, bộ đệm vốn phản chu kỳ được thiết kế theo hướng tiệm cận chuẩn mực Basel III, qua đó từng bước chuyển từ cơ chế quản lý bằng “room” hành chính sang quản lý dựa trên năng lực vốn và khả năng kiểm soát rủi ro của từng tổ chức tín dụng.

Phân tích tại báo cáo vĩ mô mới đây của Công ty Chứng khoán VNDIRECT cũng cho thấy, khi các chuẩn mực Basel III được áp dụng sâu hơn, tăng trưởng tín dụng sẽ có sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng thay vì phụ thuộc chủ yếu vào “room” tín dụng. Lợi thế sẽ nghiêng về những ngân hàng có hệ số an toàn vốn (CAR) cao, bởi đây là nhóm có khả năng mở rộng bảng cân đối, đáp ứng nhu cầu vốn của các dự án quy mô lớn cũng như duy trì bộ đệm vốn tốt hơn đối với các khoản vay có hệ số rủi ro cao.

Theo VNDIRECT, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam năm 2026 được dự báo lên khoảng 151%, cao hơn đáng kể so với mức bình quân khoảng 52% của các quốc gia có cùng mức xếp hạng tín nhiệm BB. Điều này cho thấy dư địa mở rộng tín dụng của toàn hệ thống đang dần thu hẹp, đồng thời tốc độ tăng trưởng sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực tài chính và quản trị của từng ngân hàng.

Bên cạnh vốn tự có, chất lượng nguồn vốn huy động cũng sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng. VNDIRECT cho rằng, dưới các yêu cầu thanh khoản của Basel III, đặc biệt là các tiêu chuẩn về nguồn vốn ổn định, những ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao sẽ có lợi thế rõ rệt khi chi phí vốn tăng lên. Ngược lại, các ngân hàng có nền tảng CASA thấp sẽ phải điều chỉnh cơ cấu huy động theo hướng bền vững hơn, giảm phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn có chi phí cao.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc bỏ hoàn toàn “room” tín dụng vẫn cần thêm thời gian. Một trong những nguyên nhân là năng lực vốn của hệ thống ngân hàng vẫn còn chênh lệch khá lớn. Theo số liệu được dẫn từ các báo cáo phân tích, hệ số CAR bình quân của 26 ngân hàng trong nước đã cải thiện lên khoảng 12% vào cuối năm 2025 nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cũng cho rằng, mặc dù một số tổ chức tín dụng đã cơ bản đáp ứng các yêu cầu mới về an toàn vốn, phần lớn hệ thống vẫn cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và năng lực quản trị rủi ro để đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Bản thân nhiều ngân hàng cũng nhìn nhận, khi không còn cơ chế phân bổ “room” tín dụng từ cơ quan quản lý, việc tự xác định tốc độ tăng trưởng sẽ đòi hỏi trách nhiệm lớn hơn đối với cổ đông và cơ quan giám sát, bởi quy mô tín dụng khi đó sẽ phụ thuộc trực tiếp vào tiềm lực vốn và khả năng kiểm soát rủi ro của mỗi ngân hàng.

Thực tế, nhiều ngân hàng đã chủ động chuẩn bị cho quá trình này thông qua việc tăng vốn điều lệ, củng cố hệ số CAR, hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro và nâng cấp mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ.

Có thể thấy, lộ trình giảm dần vai trò của “room” tín dụng không chỉ là thay đổi một công cụ điều hành, mà còn là quá trình chuyển đổi toàn diện cách thức quản lý hệ thống ngân hàng. Khi các chuẩn mực Basel III từng bước trở thành thước đo chính, lợi thế sẽ thuộc về những ngân hàng có nền tảng vốn vững, thanh khoản tốt và năng lực quản trị rủi ro cao, thay vì chỉ dựa vào hạn mức tăng trưởng tín dụng được giao như trước.