Chip bán dẫn trong chiến lược kinh tế công nghệ cao của Việt Nam

Nền tảng tự chủ và nâng tầm kinh tế

Hiện nay, nền kinh tế số, công nghiệp thông minh, trí tuệ nhân tạo, quốc phòng công nghệ cao và hạ tầng viễn thông đều phụ thuộc chặt chẽ vào chip bán dẫn, yếu tố đầu vào mang tính nền tảng của hầu hết các ngành công nghệ hiện đại. Khi chưa chủ động được năng lực sản xuất, Việt Nam vẫn ở vị thế phụ thuộc, dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng hoặc các biện pháp kiểm soát công nghệ từ bên ngoài, qua đó tác động trực tiếp tới tăng trưởng bền vững và an ninh quốc gia.

Làm chủ sản xuất chip là nền tảng để khẳng định vị thế và năng lực tự chủ quốc gia.

Từ góc độ kinh tế, sản xuất chip bán dẫn mang lại giá trị gia tăng rất cao và có sức lan tỏa mạnh sang các lĩnh vực công nghiệp phụ trợ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu và phát triển. Trong bối cảnh các ngành gia công, lắp ráp truyền thống chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và nguy cơ dịch chuyển đầu tư, bán dẫn mở ra không gian mới để Việt Nam nâng cấp cấu trúc nền kinh tế, từng bước thoát khỏi “bẫy giá trị thấp” và tham gia sâu hơn vào các ngành công nghiệp lõi của thế giới.

Làm chủ sản xuất chip cũng là điều kiện then chốt để hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước. Nếu chỉ dừng ở khâu thiết kế hay đóng gói, kiểm thử, các doanh nghiệp và viện nghiên cứu Việt Nam vẫn phải phụ thuộc vào các nhà máy nước ngoài để thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm, vừa tốn kém chi phí, vừa kéo dài chu kỳ đổi mới. Khi có năng lực sản xuất trong nước, khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng sẽ được rút ngắn đáng kể, qua đó thúc đẩy sáng tạo nội sinh và thương mại hóa công nghệ.

Bên cạnh ý nghĩa kinh tế, năng lực sản xuất chip bán dẫn còn gắn trực tiếp với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trong bối cảnh công nghệ ngày càng trở thành yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia. Việc chủ động các dòng chip chuyên dụng giúp giảm rủi ro bị kiểm soát hay gián đoạn nguồn cung, bảo đảm an toàn cho các hệ thống hạ tầng và công nghệ trọng yếu, đồng thời củng cố năng lực tự chủ chiến lược của đất nước trong dài hạn.

Thực tế quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã coi công nghiệp bán dẫn là trụ cột chiến lược để nâng cao sức cạnh tranh và bảo đảm an ninh kinh tế. Mỹ thúc đẩy tái công nghiệp hóa với Đạo luật CHIPS nhằm đưa sản xuất chip trở lại trong nước; Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) hình thành các “siêu cụm” bán dẫn gắn với doanh nghiệp đầu tàu như Samsung, TSMC; Trung Quốc và Liên minh châu Âu cũng tăng tốc đầu tư để giảm phụ thuộc công nghệ bên ngoài. Những kinh nghiệm này cho thấy, làm chủ sản xuất chip là nền tảng để khẳng định vị thế và năng lực tự chủ quốc gia.

Quyết tâm làm chủ công nghệ chiến lược

Phát biểu tại lễ khởi công dự án nhà máy chế tạo chip bán dẫn của Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) ngày 16/1 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu hiện có quy mô khoảng 2,3 nghìn tỷ USD và không chỉ giới hạn trong phạm vi một ngành kinh tế thuần túy, mà đã trở thành vấn đề gắn chặt với địa chính trị, an ninh quốc gia, đồng thời là thước đo sức mạnh công nghệ của mỗi quốc gia.

Theo Thủ tướng, những quốc gia thiếu năng lực về chip bán dẫn sẽ bị hạn chế nghiêm trọng khả năng tự chủ chiến lược, phát triển kinh tế cũng như bảo đảm an ninh. Việc Việt Nam quyết định đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất chip được xem là bước đi mang tính chiến lược, nhằm lấp đầy “mắt xích còn thiếu” trong chuỗi giá trị bán dẫn và nâng cao vị thế của đất nước trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.

Thủ tướng cũng khẳng định, việc giao nhiệm vụ xây dựng nhà máy chế tạo chip cho Bộ Quốc phòng và Tập đoàn Viettel thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong quá trình làm chủ công nghệ chiến lược. Dự án này vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa đóng vai trò là hạ tầng công nghệ quốc gia, phục vụ nghiên cứu, đào tạo, sản xuất và đáp ứng các nhiệm vụ chiến lược lâu dài của đất nước.

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Trương Gia Bình - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn FPT cho rằng, không thể phát triển bền vững ngành thiết kế chip nếu thiếu năng lực sản xuất trong nước. Theo ông, việc phải chờ sản xuất thử nghiệm ở nước ngoài khiến chi phí cao và tiến độ chậm, làm giảm khả năng cạnh tranh. Khi có nhà máy chip trong nước, quá trình nghiên cứu - sản xuất sẽ nhanh hơn, rẻ hơn và hiệu quả hơn.

Theo các chuyên gia, việc hình thành nhà máy chế tạo chip là yếu tố mang tính quyết định để Việt Nam hoàn thiện và khép kín hệ sinh thái bán dẫn. Khi làm chủ khâu sản xuất, Việt Nam có thể chủ động hơn về nguồn cung chip, đồng thời tạo lực kéo cho sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ, thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng sức hấp dẫn đối với các dòng vốn đầu tư công nghệ cao trong thời gian tới.

Có thể thấy, đầu tư vào sản xuất chip bán dẫn đang trở thành hướng đi chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh mục tiêu bắt nhịp xu thế công nghệ toàn cầu, lựa chọn này còn nhằm củng cố nền tảng tăng trưởng dài hạn, tăng cường năng lực tự chủ và khẳng định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên kinh tế số. Trước môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, đây là bước đi mang tính tất yếu đối với sự phát triển bền vững của đất nước.