Bảo vệ môi trường là cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng

Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 hướng tới việc đơn giản hóa phân loại dự án theo tiêu chí môi trường.

Tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” diễn ra tại tỉnh Nghệ An mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, thế giới đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và cạn kiệt tài nguyên. Các hiện tượng này đang tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của mọi quốc gia.

Đối với Việt Nam, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược để nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính sách môi trường trong giai đoạn tới không chỉ nhằm kiểm soát ô nhiễm mà còn phải góp phần định hướng lại mô hình phát triển theo hướng xanh hơn, tuần hoàn hơn, phát thải thấp hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các rủi ro khí hậu.

Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Thành công không chỉ phụ thuộc vào chính sách đúng, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, với sự tham gia thực chất của tất cả các chủ thể.

Thứ trưởng Lê Công Thành cũng đã nhấn mạnh những chỉ đạo mới nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bài viết “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững”. Trong đó nhấn manjhjh việc tiếp tục góp ý hoàn thiện thể chế chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung luật bảo vệ môi trường. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu tập trung đánh giá làm rõ các nội dung sửa đổi đã thực sự đáp ứng yêu cầu chuyển từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro có kiểm soát, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu số, thời gian thực, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển thị trường carbon.

Hiện nay, dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 dự kiến sửa đổi, bổ sung 82 trên tổng số 171 điều, tập trung mạnh mẽ vào việc cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp. Đây được coi là bước đi thực tế nhất để hỗ trợ kinh tế, cụ thể như việc cắt giảm chi phí và thời gian, dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Dự thảo Luật cũng hướng tới việc đơn giản hóa phân loại dự án theo tiêu chí môi trường. Điều này giúp giảm trên 90% số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường, tập trung nguồn lực quản lý vào các nguồn thải lớn, có nguy cơ cao. Đặc biệt, dự kiến 96% hoạt động thẩm định đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường sẽ được giao về cho chính quyền cấp địa phương thực hiện.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chính sách môi trường thực tế hơn cũng đồng nghĩa với việc áp dụng các công nghệ hiện đại vào quản lý. Trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Hệ thống quản lý chất thải sẽ được xây dựng trên nền tảng số, cho phép kiểm soát và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực. Các doanh nghiệp sẽ cập nhật dữ liệu điện tử, giúp cơ quan quản lý chuyển từ trạng thái “cảnh báo khi ô nhiễm đã xảy ra” sang “dự báo để chủ động phòng ngừa”.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thông qua cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc là những giải pháp thực tiễn để biến rác thải thành tài nguyên. Điều này không chỉ giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo ra những ngành công nghiệp mới, tạo việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Đặc biệt, việc quản lý phát thải khí nhà kính đang chuyển hướng từ “giảm nhẹ” sang “quản lý phát thải” một cách chuyên nghiệp hơn thông qua việc rút ngắn chu kỳ kiểm kê hằng năm và vận hành sàn giao dịch carbon. Đây là bước chuẩn bị để doanh nghiệp Việt Nam có thể giao dịch tín chỉ carbon, biến nỗ lực bảo vệ môi trường thành giá trị tài chính thực thụ.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng việc sửa đổi Luật Môi trường phải thực sự là một cuộc cách mạng về tư duy. Để tạo ra một hành lang pháp lý vừa kiến tạo, vừa quản lý hiệu quả, Luật mới cần thay đổi tư duy từ ”cấm“ sang ”kiến tạo“, từ ”tiền kiểm“ sang ”hậu kiểm" và quản lý rủi ro.