 |
| AI đang định hình lại toàn diện nguồn nhân lực ngành Tài chính. |
Thị trường tài chính thiếu nhân sự chất lượng cao
Dưới góc nhìn của TS. Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia kinh tế, AI đang làm thay đổi căn bản phương thức vận hành của hệ thống tài chính - ngân hàng. Từ quản trị rủi ro, thẩm định tín dụng, xử lý giao dịch đến chăm sóc khách hàng đều được tự động hóa mạnh mẽ nhờ dữ liệu lớn và học máy. AI không chỉ giúp tăng tốc độ xử lý mà còn nâng cao độ chính xác, giảm sai sót và tối ưu chi phí vận hành cho các tổ chức tài chính.
Đáng chú ý, công nghệ AI có thể giúp giảm tới 60% chi phí và tăng khoảng 80% hiệu năng trong các quy trình xử lý nghiệp vụ lặp lại thông qua tự động hóa quy trình (RPA). “Các hệ thống AI hiện đại còn có khả năng giám sát giao dịch thời gian thực, phát hiện gian lận, nhận diện hành vi rửa tiền và phân tích mức độ tín nhiệm khách hàng từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp ngành tài chính tiến tới mô hình quản trị thông minh”, TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.
Sự phát triển mạnh mẽ của AI cũng kéo theo áp lực tái cấu trúc thị trường lao động tài chính. Những công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, kiểm soát hồ sơ hay tác nghiệp cơ bản đang dần bị thay thế. Ngược lại, nhu cầu tuyển dụng các vị trí mới như chuyên gia dữ liệu tài chính, kỹ sư Fintech, chuyên gia quản trị rủi ro số hay cố vấn đầu tư công nghệ cao ngày càng gia tăng. Điều này đòi hỏi lực lượng lao động phải nhanh chóng thích nghi với yêu cầu mới của nền kinh tế số. |
Hiện nay, AI còn được kỳ vọng nâng cấp toàn diện năng lực giám sát thị trường tài chính quốc gia. Công nghệ này có thể phân tích hàng tỷ giao dịch để phát hiện các hành vi thao túng giá cổ phiếu, giao dịch nội gián hay chèn lệnh gây nhiễu trên thị trường chứng khoán. Việc xử lý dữ liệu theo thời gian thực giúp cơ quan quản lý xây dựng mô hình cảnh báo sớm, nâng cao tính minh bạch và củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào thị trường Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, nhân lực tài chính Việt Nam hiện nay đang rơi vào tình trạng “vừa thừa vừa thiếu”. Nhiều vị trí truyền thống dư thừa lao động, trong khi thị trường lại thiếu nghiêm trọng nhân sự chất lượng cao về ngân hàng số, phân tích dữ liệu, AI và Blockchain. Không ít ngân hàng phải tìm kiếm chuyên gia gốc Việt tại Singapore, Anh hay Australia để bù đắp khoảng trống nhân lực số, phản ánh rõ sự thiếu hụt đội ngũ công nghệ tài chính trong nước.
Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là chương trình đào tạo tài chính còn nặng lý thuyết, chưa theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ. Nhiều sinh viên giỏi nghiệp vụ tài chính nhưng hạn chế kỹ năng công nghệ, trong khi nhóm lập trình viên lại thiếu kiến thức tài chính chuyên sâu. “Thị trường đang rất thiếu những “Hybrid Professionals” - lực lượng nhân sự lai có khả năng kết hợp giữa tài chính, dữ liệu lớn, AI và quản trị rủi ro theo chuẩn quốc tế”, TS. Nguyễn Minh Phong nêu rõ.
Xây dựng đội ngũ tài chính số thời AI
Sự hình thành các Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng đang mở ra cơ hội lớn để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là áp lực chuẩn hóa nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế. Các chuyên gia tài chính tương lai không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải am hiểu luật pháp quốc tế, chuẩn chống rửa tiền, kỹ năng đàm phán và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa.
Trong bối cảnh dòng vốn xuyên biên giới ngày càng sôi động, yêu cầu về nhân lực tài chính công nghệ cao trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Những vị trí liên quan đến quản trị rủi ro, kiểm soát tuân thủ, dữ liệu lớn hay AI đang được các tổ chức tài chính săn đón mạnh mẽ. Theo TS. Nguyễn Minh Phong, thị trường hiện thiếu nghiêm trọng đội ngũ nhân sự “lai” vừa thành thạo nghiệp vụ tài chính, vừa có khả năng vận hành công nghệ số và phân tích dữ liệu hiện đại.
Để đáp ứng yêu cầu mới, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực tài chính số. Theo Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 24/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ , Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 15.000 chuyên gia AI mỗi năm nhằm phục vụ tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Song song đó, Bộ Tài chính triển khai Đề án phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực làm chủ công nghệ số và tư duy quản trị hiện đại.
Ngoài chiến lược đào tạo, các cơ chế ưu đãi thu hút nhân tài cũng được đẩy mạnh nhằm tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam. Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội cho phép triển khai nhiều chính sách vượt trội như miễn, giảm thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia trình độ cao làm việc tại Trung tâm Tài chính quốc tế. Đồng thời, chương trình thu hút 100 chuyên gia hàng đầu trong 1.000 ngày được kỳ vọng sẽ kết nối mạng lưới tri thức toàn cầu và thúc đẩy chuyển giao công nghệ tài chính hiện đại.
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, các cơ sở đào tạo tài chính cần chuyển mạnh sang mô hình đào tạo tích hợp công nghệ thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết truyền thống. Sinh viên phải được trang bị kiến thức về Fintech, AI, dữ liệu lớn, chuẩn IFRS cùng các kỹ năng sử dụng Python, SQL, Power BI để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường lao động. Đặc biệt, kỹ năng “Prompt Engineering”, khả năng giao tiếp và khai thác AI hiệu quả đang trở thành năng lực quan trọng của nhân sự tài chính thời đại số.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, yếu tố quyết định vẫn là tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và khả năng học tập suốt đời. Trong môi trường AI phát triển nhanh, con người không chỉ sử dụng công nghệ mà còn phải đủ năng lực kiểm chứng, đánh giá và chịu trách nhiệm cho các quyết định tài chính quan trọng. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng, nhưng vai trò trung tâm trong quản trị chiến lược và kiểm soát rủi ro vẫn thuộc về con người.
