Nhân lực chất lượng cao, “chìa khóa” tăng tốc chuyển đổi số ngành Tài chính

Nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò “đầu tàu” quyết định hiệu quả và tính bền vững của chuyển đổi số ngành Tài chính.

Nhân lực trở thành “đầu tàu” của chuyển đổi số

Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới phương thức quản trị. Với ngành Tài chính, yêu cầu này càng cấp thiết bởi đây là lĩnh vực giữ vai trò điều tiết vĩ mô, phân bổ nguồn lực, quản lý ngân sách, đồng thời chịu tác động sớm và mạnh từ sự phát triển của công nghệ số.

Theo TS. Nguyễn Thị Thúy, Học viện Tài chính - Phân hiệu Hưng Yên, nguồn nhân lực chất lượng cao ngành Tài chính cần hội tụ cả kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng. Trong môi trường số, năng lực công nghệ, Big Data, trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dự báo, an ninh tài chính và quản trị rủi ro trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng.

Nền tảng nhân lực hiện có khá thuận lợi. Tính đến ngày 31/12/2023, Bộ Tài chính có hơn 69.694 công chức, viên chức và người lao động từ Trung ương đến địa phương. Trong đó, nhóm dưới 40 tuổi chiếm 44,05% công chức và 51,99% viên chức; nhóm từ 41-50 tuổi lần lượt chiếm 29,53% và 35,88%, tạo dư địa lớn cho đào tạo kỹ năng số.

Chất lượng chuyên môn cũng là một lợi thế. Nhân lực trình độ trên đại học chiếm 25,3% công chức và 71,25% viên chức; trình độ đại học lần lượt đạt 66,8% và 20,49%. Tổng tỷ lệ công chức, viên chức có trình độ đại học trở lên vượt 90%. Đây là nguồn lực quan trọng để ngành Tài chính tiếp nhận công nghệ và chuyển đổi phương thức quản lý dựa trên dữ liệu.

Theo TS. Nguyễn Thị Thúy, nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò “đầu tàu” quyết định hiệu quả và tính bền vững của chuyển đổi số ngành Tài chính. Đội ngũ này tham gia vận hành, chuẩn hóa, làm chủ hệ thống thuế điện tử, hải quan số, kho bạc số, đồng thời đảm nhiệm hoạch định chính sách, hiện đại hóa quản lý tài chính công, đổi mới sáng tạo và bảo đảm an ninh tài chính.

Vai trò đó được thể hiện rõ trong quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Chỉ trong hai tháng 8-9/2025, 63 sàn thương mại điện tử đã khai, nộp thuế thay với số tiền 1.070 tỷ đồng. Đến ngày 30/9/2025, 176 nhà cung cấp nước ngoài kê khai, nộp 8.730 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng kỳ.

Chuyển đổi số cũng tạo thay đổi rõ nét trong quản lý tài chính công. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến của Kho bạc Nhà nước giúp 100% đơn vị sử dụng ngân sách thực hiện giao dịch điện tử. Trong lĩnh vực thuế, đến tháng 10/2023, 100% doanh nghiệp, tương ứng 851.372 đơn vị, cùng 65.576 hộ, cá nhân kinh doanh đã chuyển đổi sang hóa đơn điện tử.

Xây dựng đội ngũ làm chủ AI, dữ liệu và công nghệ tài chính

Cơ hội lớn luôn đi cùng thách thức mới. Theo TS. Nguyễn Thị Thúy, năng lực số của nhân lực ngành Tài chính hiện chưa đồng đều; nhân lực chuyên sâu về AI, Big Data, an ninh mạng còn thiếu. Công tác đào tạo chưa gắn kết đồng bộ với chuyển đổi số, trong khi nguy cơ “chảy máu chất xám” và bất cập trong cơ chế thu hút, đãi ngộ vẫn hiện hữu.

Yêu cầu về an toàn dữ liệu càng làm bài toán nhân lực trở nên cấp bách. Theo số liệu được dẫn trong nghiên cứu, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 ước khoảng 8.000 tỷ đồng, trong đó tài chính - ngân hàng là một trong những mục tiêu chính. Điều này đòi hỏi đội ngũ chuyên gia phải đồng thời am hiểu tài chính, dữ liệu và an ninh mạng.

Trong bối cảnh đó, tư duy phát triển nhân lực cần chuyển từ đáp ứng nghiệp vụ sang chủ động kiến tạo năng lực số. Cán bộ tài chính tương lai cần biết khai thác dữ liệu, ứng dụng AI, quản trị rủi ro công nghệ, hiểu Fintech và các chuẩn mực quốc tế. Kỹ năng số vì thế cần trở thành một cấu phần xuyên suốt trong đào tạo, tuyển dụng, sử dụng và đánh giá nhân lực.

Thực tiễn cũng cho thấy đào tạo phải gắn chặt hơn với nhu cầu công việc. TS. Nguyễn Thị Thúy cho rằng cần nhanh chóng phát triển nhóm kỹ năng “lai” như tài chính số, dữ liệu lớn, an ninh mạng; tăng cường hợp tác giữa nhà trường - doanh nghiệp - cơ quan quản lý; xây dựng hệ sinh thái đào tạo mở và khuyến khích học tập suốt đời.

Song song với đào tạo, ngành Tài chính cần tạo môi trường đủ hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân lực công nghệ chất lượng cao. “Chính sách tuyển dụng cần ưu tiên năng lực công nghệ thông tin, dữ liệu và ngoại ngữ bên cạnh nghiệp vụ tài chính. Đây cũng là định hướng đã được đặt ra trong quá trình tái cấu trúc hoạt động và triển khai kế hoạch chuyển đổi số của Bộ Tài chính”, TS. Nguyễn Thị Thúy nêu rõ.

Một yêu cầu khác là xây dựng văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu. Nhân lực chất lượng cao cần trở thành lực lượng dẫn dắt thay đổi tư duy, thúc đẩy thử nghiệm công nghệ mới và chuyển từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh. Khi mỗi cán bộ có khả năng khai thác dữ liệu phục vụ quyết định, chuyển đổi số mới thực sự đi sâu vào hoạt động của tổ chức.

Theo TS. Nguyễn Thị Thúy, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành Tài chính cần được xác định là chiến lược lâu dài. Trọng tâm là đầu tư đồng bộ cho giáo dục, đào tạo, kỹ năng số; hoàn thiện cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài; tăng cường hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhằm hình thành đội ngũ đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của nền tài chính số.

“Khi AI, Big Data và các mô hình tài chính số ngày càng tham gia sâu vào quản trị kinh tế, lợi thế sẽ thuộc về những tổ chức sở hữu đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ và biến dữ liệu thành giá trị. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vì thế chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh, sức chống chịu và tương lai của ngành Tài chính trong kỷ nguyên số”, TS. Nguyễn Thị Thúy khẳng định.