Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Nâng cao hiệu quả sử dụng ODA để tạo thêm dư địa tăng trưởng

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng, trong nhiều giai đoạn phát triển của đất nước, ODA là nguồn lực rất quan trọng, góp phần đầu tư nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn.

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, Chính phủ đang đặc biệt quan tâm đến việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh đó, Thứ trưởng đánh giá như thế nào về vai trò của nguồn vốn ODA?

Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Những năm gần đây, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ luôn đặc biệt quan tâm đến công tác giải ngân vốn đầu tư công. Quan điểm xuyên suốt là đầu tư công là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Đầu tư công không chỉ trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng thông qua các dự án đầu tư mà còn tạo ra hệ thống kết cấu hạ tầng, từ đó kích hoạt, thu hút các nguồn lực đầu tư của khu vực tư nhân và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Đây là yếu tố rất quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế bền vững trong dài hạn.

Trong tổng thể nguồn vốn đầu tư công, ODA luôn giữ vai trò quan trọng. Trong nhiều giai đoạn phát triển của đất nước, đây là nguồn lực rất quan trọng, góp phần đầu tư nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, điều kiện tiếp cận nguồn vốn ODA cũng đã thay đổi. Theo đó, Việt Nam đã "tốt nghiệp ODA”, đồng nghĩa với việc chúng ta không còn được tiếp cận các khoản vay có mức ưu đãi cao như trước mà phải sử dụng các khoản vay với điều kiện ngày càng tiệm cận cơ chế thị trường.

Chính vì vậy, việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn ODA hiện nay càng trở nên quan trọng hơn. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Để đạt được mục tiêu này, việc huy động các nguồn lực phát triển là yêu cầu hết sức cấp thiết và nguồn vốn ODA tiếp tục đóng góp một phần quan trọng trong tổng nguồn lực phục vụ tăng trưởng.

Phóng viên: Mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt, nhưng tỷ lệ giải ngân vốn ODA hiện vẫn thấp hơn mặt bằng chung. Theo Thứ trưởng, đâu là những nguyên nhân chính?

Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã chỉ đạo phải đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, trong đó có vốn ODA. Gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg (về việc tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng và thúc đẩy giải ngân vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài năm 2026 và giai đoạn tiếp theo) yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung tìm giải pháp thúc đẩy giải ngân nguồn vốn này.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ giải ngân vốn ODA vẫn còn khá thấp so với mức bình quân chung của cả nước.

Ngoài những khó khăn mà các dự án đầu tư công nói chung đều gặp phải như giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng hay các thủ tục đầu tư, dự án ODA còn có những đặc thù riêng.

Trước hết là các quy trình, thủ tục của nhà tài trợ nước ngoài. Các dự án ODA phải đồng thời tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam và quy định của nhà tài trợ nên quá trình chuẩn bị và triển khai thường phức tạp hơn các dự án đầu tư công thông thường.

Bên cạnh đó, việc tổ chức thực hiện cũng gặp nhiều khó khăn hơn. Các dự án ODA thường có sự tham gia của nhiều nhà thầu quốc tế, vì vậy quá trình phối hợp giữa chủ đầu tư với các nhà thầu nước ngoài chịu tác động của nhiều yếu tố như rào cản ngôn ngữ, sự khác biệt về văn hóa, tập quán cũng như phương thức tổ chức thực hiện giữa các bên. Ngoài ra, thủ tục của một số nhà tài trợ vẫn còn khá nhiều bước, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án.

Phóng viên: Trước những khó khăn đó, Bộ Tài chính đang triển khai những giải pháp gì để thúc đẩy giải ngân vốn ODA trong thời gian tới, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg, Bộ Tài chính đã khẩn trương phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát toàn diện tất cả các dự án ODA để xác định cụ thể từng khó khăn, vướng mắc.

Quan điểm của chúng tôi là đồng hành cùng các bộ, ngành và địa phương để tháo gỡ từng vấn đề, xử lý từng nguyên nhân nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong những tháng cuối năm.

Đến nay, về cơ bản các dự án ODA không còn những vướng mắc lớn về cơ chế. Tuy nhiên, khâu tổ chức thực hiện vẫn là vấn đề mà Thủ tướng Chính phủ rất quan tâm và đang chỉ đạo quyết liệt.

Song song với việc tháo gỡ khó khăn trong nước, Bộ Tài chính cũng chủ động làm việc với từng nhà tài trợ để đề nghị đơn giản hóa các quy trình, thủ tục, tạo sự tương thích giữa thủ tục của phía Việt Nam và phía đối tác.

Thực tế cho thấy một số nhà tài trợ đã có những thay đổi rất tích cực. Chẳng hạn, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã cải tiến đáng kể quy trình thực hiện, giúp các bộ, ngành và địa phương thuận lợi hơn trong quá trình triển khai dự án.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã thành lập các tổ công tác liên ngành và cơ chế phối hợp trực tiếp với các nhà tài trợ lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)... nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh.

Một giải pháp rất quan trọng khác là nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư. Đối với các dự án ODA, giai đoạn chuẩn bị thường kéo dài vì phải thực hiện đồng thời các thủ tục của Việt Nam và nhà tài trợ. Do đó, thời gian tới chúng tôi xác định phải vừa nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, vừa phối hợp với các đối tác để rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị dự án.

Phóng viên: Trong bối cảnh điều kiện vay ODA ngày càng thay đổi, theo Thứ trưởng, nguồn vốn này sẽ tiếp tục giữ vai trò như thế nào đối với phát triển kinh tế của Việt Nam?

Thứ trưởng Trần Quốc Phương: Mặc dù Việt Nam đã tốt nghiệp ODA và điều kiện vay vốn hiện nay không còn ưu đãi như trước, nhưng với yêu cầu phát triển đất nước và mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới, việc huy động thêm nguồn lực vẫn là yêu cầu hết sức cấp thiết.

ODA vẫn có nhiều lợi thế. Trước hết là khả năng huy động nguồn vốn lớn. Quan trọng hơn, thông qua nguồn vốn này, chúng ta còn có cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến và các thiết bị kỹ thuật mà trong nước chưa có.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những dự án quy mô lớn, sử dụng công nghệ cao như đường sắt tốc độ cao, hệ thống đường sắt đô thị hay Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận. Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm, vì vậy việc tranh thủ nguồn vốn, công nghệ và tri thức quốc tế là hết sức cần thiết.

Song song với đó, Việt Nam cũng đang tiếp tục hoàn thiện thể chế để nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn vốn ODA. Luật Đầu tư công đã được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thủ tục. Luật Quản lý nợ công cũng được hoàn thiện nhằm rút ngắn quy trình huy động và sử dụng các khoản vay. Cùng với đó, các nghị định, thông tư hướng dẫn cũng được rà soát, sửa đổi theo hướng cắt giảm tối đa các thủ tục không cần thiết.

Tôi tin rằng với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và các nhà tài trợ, nguồn vốn ODA sẽ tiếp tục được sử dụng hiệu quả hơn, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của đất nước trong thời gian tới.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của Thứ trưởng!