Thiết kế cơ chế quản lý người đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Quang cảnh cuộc họp - Ảnh: TTXVN/Thanh Vân

Tạo được động lực để doanh nghiệp phát triển

Chiều 25/02/2026, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp với các Bộ, ngành về xây dựng Dự thảo Nghị định Quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Theo đó, thực hiện Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, Bộ Nội vụ đã chủ trì xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 159/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 69/2023/NĐ-CP).

Dự thảo Nghị định nhằm thể chế hóa đầy đủ yêu cầu của Đảng và pháp luật về quản lý đội ngũ lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước.

Về cơ sở chính trị, Nghị quyết số 12-NQ/TW về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước đề ra nhiệm vụ thực hiện việc tách người quản lý doanh nghiệp nhà nước khỏi chế độ viên chức, công chức; triển khai rộng rãi cơ chế tuyển dụng, bổ nhiệm qua thi tuyển cạnh tranh, công khai, minh bạch đối với tất cả các chức danh quản lý, điều hành và các vị trí công việc khác trong doanh nghiệp.

Cùng với đó, thời gian vừa qua, Bộ Chính trị ban hành nhiều quy định liên quan đến công tác cán bộ. Quá trình thực hiện Nghị định số 159/2020/NĐ-CP trong 5 năm qua cũng phát sinh một số bất cập. Do đó việc sửa đổi quy định về quản lý người quản lý doanh nghiệp nhà nước là cần thiết.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, Nghị quyết 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản tư duy quản lý, hướng tới quản trị hiện đại, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước.

Do đó, việc xây dựng dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp không chỉ xử lý các vấn đề kỹ thuật, mà phải đặt trên nền tảng lớn hơn là quán triệt đầy đủ tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW và Chương trình hành động của Chính phủ để khẩn trương đưa Nghị quyết số 79-NQ/TW vào cuộc sống.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp về xây dựng dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Ảnh: VGP/Thu Giang

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: "Vấn đề hôm nay chúng ta bàn luận không chỉ dừng ở việc quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Quan trọng hơn, phải tạo được động lực để doanh nghiệp phát triển, đáp ứng yêu cầu đổi mới doanh nghiệp nhà nước trong tổng thể tiến trình đổi mới nền kinh tế nhà nước theo đúng tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW".

Chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển

Theo Phó Thủ tướng, nguyên tắc xuyên suốt khi xây dựng Dự thảo Nghị định là vừa quán triệt Nghị quyết số 79-NQ/TW, vừa tuân thủ các quy định của Đảng về công tác cán bộ, đồng thời bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp và các luật liên quan.

Tinh thần cốt lõi là chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại. Mục tiêu đến năm 2030, 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực của OECD.

Cùng với đó, yêu cầu đặt ra là tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, phân cấp phải gắn với phân định rạch ròi, minh bạch thẩm quyền bổ nhiệm giữa Thủ tướng Chính phủ, cơ quan đại diện chủ sở hữu và doanh nghiệp, bảo đảm không chồng chéo, không bỏ trống trách nhiệm.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Giang

Phó Thủ tướng lưu ý tập trung vào hai chức danh then chốt là Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc - những vị trí có vai trò quyết định trong hoạch định chiến lược và tổ chức điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh cơ chế phân cấp rõ ràng, văn bản cần quy định cụ thể trường hợp "cần thiết, cấp bách" để cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức và thực hiện các quy trình cán bộ liên quan. Quy định này nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành, đáp ứng yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn.

Một nội dung quan trọng được Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu nghiên cứu kỹ là thí điểm cơ chế đặc thù thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm Giám đốc, Tổng giám đốc tại một số doanh nghiệp nhà nước.

Theo đó, cần thiết kế một điều khoản riêng về cơ chế thí điểm, có phạm vi, địa chỉ cụ thể và thời hạn rõ ràng để đánh giá, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Khi thực hiện cơ chế thuê, tuyển dụng đặc thù, có thể không áp dụng cứng nhắc các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên, thời gian giữ chức vụ như quy định chung, miễn là người được lựa chọn có năng lực quản trị, có thành tích, sản phẩm cụ thể.

Phó Thủ tướng lưu ý khi đã trao quyền thì cần trao thực chất, không đặt thêm nhiều tầng nấc xin ý kiến, báo cáo, làm giảm tính chủ động của doanh nghiệp.

Đối với công tác đánh giá, xếp loại hàng năm, Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới theo hướng lấy hiệu quả làm trung tâm, cho phép doanh nghiệp áp dụng các công cụ đánh giá hiện đại như KPI hoặc các phương thức tiên tiến khác, chứ không áp dụng máy móc cơ chế đánh giá hành chính.

Về Kiểm soát viên, cần quy định rõ tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể, bảo đảm đủ năng lực thực hiện chức năng giám sát. Nếu không nâng cao chất lượng đội ngũ này, cơ chế giám sát sẽ không hiệu quả, thậm chí gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh phân cấp mạnh mẽ, dự thảo Nghị định mới cũng phải bổ sung cơ chế kiểm soát, giám sát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa xung đột lợi ích.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW là khuyến khích đội ngũ quản lý doanh nghiệp năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm. Do đó, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nội vụ và các bộ ngành nghiên cứu cơ chế bảo vệ cán bộ quản lý doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung để bổ sung vào dự thảo Nghị định. Trong trường hợp rủi ro do yếu tố khách quan, bất khả kháng, cần có quy định rõ ràng để bảo vệ người thực thi, tạo tâm lý yên tâm đổi mới, sáng tạo.