Tháo gỡ điểm "nghẽn" thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển công nghiệp văn hoá

Việc gắn bảo tồn di sản với không gian sáng tạo và du lịch văn hóa đang mở ra hướng đi mới trong chiến lược phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Ảnh: VGP

Hạ tầng công nghiệp văn hoá – “bệ phóng” từ những cơ chế chiến lược

Trong nền kinh tế sáng tạo, hạ tầng công nghiệp văn hóa được Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa hệ thống hóa một cách toàn diện với 4 trụ cột: công trình hạ tầng vật chất; tổ hợp và cụm, khu công nghiệp sáng tạo; không gian công cộng và hạ tầng văn hóa số; qua đó tạo hành lang pháp lý đồng bộ mở rộng không gian phát triển liên ngành.

Trong đó, một điểm nhấn quan trọng là các cơ chế đột phá giúp giải phóng đất đai và thu hút nguồn lực xã hội. Để giải quyết thủ tục đấu giá, đấu thầu phức tạp trước kia, Dự thảo Luật cho phép áp dụng thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu giá quyền sử dụng đất hay đấu thầu đối với các dự án phù hợp với quy hoạch.

Cơ chế này sẽ giúp rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị dự án, giảm chi phí cơ hội để doanh nghiệp nhanh chóng triển khai các tổ hợp sáng tạo quy mô lớn.

Song hành với đó là quản lý tài sản công linh hoạt. Dự thảo Luật cho phép các tổ chức sự nghiệp công lập áp dụng cơ chế nhượng quyền khai thác và quản lý tài sản công.

Theo đó, các bảo tàng, nhà hát, di tích lịch sử thay vì hoạt động khép kín bằng ngân sách có thể hợp tác với tư nhân để vận hành chuyên nghiệp mà vẫn bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản.

Chính sự cộng hưởng giữa năng lực quản trị của khu vực tư nhân và giá trị di sản công sẽ đánh thức những “kho báu” đang ngủ quên.

Trong khi đó, để bảo đảm nguồn lực đầu tư dài hạn, Dự thảo Luật thiết lập cơ chế lồng ghép nghĩa vụ trích một phần kinh phí tối thiểu trong các dự án đầu tư hạ tầng dân dụng quy mô lớn để đầu tư trực tiếp cho công nghiệp văn hóa, như nghệ thuật công cộng, bảo tồn di sản. Những không gian này sẽ tích hợp trực tiếp trong lòng các khu đô thị mới, đưa văn hóa song hành với không gian sống hiện đại.

Ngoài ra, nhằm tối ưu hóa môi trường hoạt động tại các tổ hợp và cụm công nghiệp sáng tạo, Dự thảo Luật đã đề xuất chuyển quản lý từ “tiền kiểm từng sự kiện” sang “tiền kiểm theo chu kỳ hoặc quản lý theo quy chế nội bộ”.

Theo đó, các tổ hợp sáng tạo tự chủ vận hành dựa trên quy chế được phê duyệt thay vì xin phép cho từng triển lãm hay biểu diễn riêng lẻ. Điều này giải phóng sức sáng tạo của nghệ sĩ khỏi thủ tục hành chính rườm rà.

Dự thảo Luật cũng bắt buộc các tổ hợp, cụm công nghiệp sáng tạo nhận hỗ trợ từ Nhà nước phải dành một tỷ lệ diện tích nhất định cho các cá nhân sáng tạo, tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp siêu nhỏ thuê với giá ưu đãi ổn định. Cơ chế này bảo vệ cộng đồng sáng tạo yếu thế trước sức ép thương mại hóa.

Đồng thời, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho các mô hình văn hóa công nghệ mới cũng được thiết lập, cho phép thử nghiệm các giải pháp tiên tiến khi chưa có quy định pháp luật điều chỉnh cụ thể.

Những đột phá giúp hóa giải điểm "nghẽn" nguồn lực cốt lõi

Nhận diện rào cản từ sự phân tán nguồn lực, thiếu hụt công cụ tài chính chuyên biệt và cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước với doanh nghiệp, Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đã thiết lập những chính sách đột phá chưa từng có.

Theo đó, bước tiên phong là chính thức thể chế hóa cơ chế đồng đầu tư (co-investment). Đây là mô hình kinh tế hiện đại, cho phép Nhà nước góp vốn đối ứng, mua cổ phần hoặc chia sẻ rủi ro với tư nhân qua quỹ đầu tư mạo hiểm, hợp đồng chia sẻ doanh thu để phát triển sản phẩm trọng điểm, giàu bản sắc Việt.

Cơ chế này vừa giải quyết bài toán “vốn mồi” của Nhà nước, vừa tạo bộ đệm chia sẻ rủi ro đáng tin cậy cho các nhà đầu tư tư nhân trong lĩnh vực sáng tạo đầy biến động của lĩnh vực văn hoá.

Tiếp đó, về chính sách thuế và đất đai, Dự thảo Luật đưa đầu tư hạ tầng công nghiệp văn hóa vào danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư.

Theo đó, các tổ hợp và khu công nghiệp sáng tạo được hưởng mức ưu đãi cao nhất như địa bàn đặc biệt khó khăn, đi kèm miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật và nhà ở cho người lao động. Đơn vị sự nghiệp công quản lý di tích, danh lam thắng cảnh cũng được ưu tiên giữ lại phí thu được để tái đầu tư.

Đặc biệt, nhằm giải quyết nút thắt doanh nghiệp văn hóa thiếu tài sản thế chấp vật chất dù sở hữu tài sản trí tuệ giá trị cao, Dự thảo Luật cho phép sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm vay tín dụng. Dự thảo Luật quy định Ngân hàng Nhà nước sẽ xây dựng cơ chế quản lý rủi ro, bảo lãnh và hướng dẫn tổ chức tín dụng cấp vốn dựa trên giá trị tài sản trí tuệ hoặc quyền tài sản phát sinh.

Đồng thời, để vận hành trơn tru, Nhà nước áp dụng mã định danh tài sản trí tuệ tương thích quốc tế, số hóa vòng đời tài sản và miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho thẩm định viên nếu họ thực hiện đúng chuẩn mực nghề nghiệp nhưng thị trường sau đó biến động.

Đáng chú ý, đối với sản phẩm trọng điểm và tài sản trí tuệ cốt lõi, Dự thảo Luật đã đưa hoạt động này vào danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, đi kèm chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan để tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Một điểm đáng chú ý nữa là Dự thảo Luật thiết kế chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược nước ngoài sở hữu tài sản trí tuệ quốc tế, công nghệ lõi và mạng lưới phân phối toàn cầu.

Theo đó những đối tượng này sẽ được ưu đãi thuế doanh nghiệp (miễn 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo), miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia nước ngoài, áp dụng cơ chế “một cửa” và hỗ trợ chi phí cho các đoàn làm phim quốc tế sử dụng bối cảnh Việt Nam.

Trong khi đó, lực lượng sáng tạo trong nước như startup, hộ kinh doanh, nghệ sĩ cũng được bảo bọc qua các chương trình bảo lãnh tín dụng, miễn giảm phí sử dụng không gian sáng tạo và hỗ trợ chi phí chuyển đổi số, kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Như vậy, bằng việc gỡ bỏ dứt điểm các rào cản thể chế về hạ tầng, tài chính và đầu tư, Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa khi được ban hành sẽ giúp khơi thông những dòng chảy nguồn lực khổng lồ vốn bị “nghẽn” bấy lâu nay. Khi các điểm “nghẽn” thể chế được khai thông, năng lực sáng tạo sẽ được giải phóng tối đa, đưa công nghiệp văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới và bền vững.