Tăng đại biểu Quốc hội từ khối doanh nghiệp: Thêm “hơi thở thực tiễn” vào nghị trường

Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI

Phóng viên: Được biết, cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa XVI tăng tỷ lệ đại biểu đến từ khối doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất - kinh doanh. Ông đánh giá như thế nào về điểm mới này?

Luật sư Trương Thanh Đức: Tôi cho rằng việc tăng tỷ lệ đại biểu Quốc hội đến từ khối doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất - kinh doanh trong cơ cấu khóa XVI là một tín hiệu tích cực, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế hiện nay.

Từ khi Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường, trọng tâm của hệ thống chính sách, pháp luật ngày càng tập trung mạnh vào phát triển kinh tế. Bên cạnh các lĩnh vực nền tảng như quốc phòng, an ninh hay tổ chức bộ máy nhà nước, hàng loạt nghị quyết, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đều hướng tới thúc đẩy kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và các động lực tăng trưởng mới.

Trong bối cảnh đó, sự tham gia nhiều hơn của các đại biểu Quốc hội có nền tảng từ doanh nghiệp sẽ giúp quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về kinh tế gắn với thực tiễn hơn. Là những người trực tiếp hoạt động trong môi trường sản xuất - kinh doanh, các doanh nhân hiểu rõ những khó khăn, vướng mắc của thị trường cũng như nhu cầu của cộng đồng doanh nghiệp. Những kinh nghiệm thực tiễn này sẽ góp phần giúp các chính sách khi ban hành trở nên cụ thể, khả thi và sát với đời sống kinh tế hơn.

Tôi cho rằng việc tăng tỷ lệ đại biểu từ khối doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất - kinh doanh không chỉ giúp phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng công tác lập pháp, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến đầu tư, kinh doanh và phát triển kinh tế.

Phóng viên: Theo ông, các đại biểu Quốc hội là doanh nhân có thể góp phần như thế nào để chính sách sát hơn với thực tiễn sản xuất - kinh doanh?

Luật sư Trương Thanh Đức: Có thể khẳng định, sự tham gia của các doanh nhân trong Quốc hội sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa “chính sách trên giấy” và thực tiễn đời sống kinh tế. Tiếng nói từ thực tiễn giúp các quy định pháp luật trở nên hợp tình, hợp lý hơn, phù hợp với điều kiện vận hành của nền kinh tế, đồng thời góp phần nâng cao tính khả thi của chính sách khi đi vào thực tiễn.

Tuy nhiên, hiệu quả của sự tham gia này còn phụ thuộc rất lớn vào tính chuyên trách và năng lực tham gia lập pháp của từng đại biểu. Không chỉ cần kinh nghiệm thực tiễn, các đại biểu còn phải có kỹ năng phân tích chính sách, khả năng lập luận, phản biện và thuyết phục để đưa ra những ý kiến đủ sức tạo đồng thuận trong Quốc hội. Chỉ khi các quan điểm mang “hơi thở doanh nghiệp” được trình bày một cách thuyết phục, có căn cứ và có tầm nhìn chính sách, chúng mới có thể tác động đến quyết định của số đông đại biểu.

Thực tế hiện nay cho thấy, phần lớn các đại biểu Quốc hội xuất thân doanh nhân không phải là đại biểu chuyên trách mà vẫn đang trực tiếp điều hành doanh nghiệp hoặc đảm nhiệm các công việc chuyên môn khác. Trong khi đó, lực lượng đại biểu chuyên trách lại chủ yếu đến từ các cơ quan pháp luật, hành chính, Đảng và chính quyền. Điều này dẫn đến hai hạn chế lớn: thứ nhất là quỹ thời gian dành cho hoạt động lập pháp của các đại biểu doanh nhân còn hạn chế; thứ hai là họ không phải là những người hoạt động chính trị chuyên nghiệp hay được đào tạo bài bản về quản lý nhà nước và xây dựng chính sách công.

Chính vì vậy, để tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, theo tôi cần có sự lựa chọn kỹ lưỡng hơn đối với các đại biểu có nền tảng kinh tế - doanh nghiệp, đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng lập pháp, phản biện chính sách cho nhóm đại biểu này. Khi kinh nghiệm thực tiễn được kết hợp với năng lực lập pháp chuyên nghiệp, tiếng nói của doanh nhân trong Quốc hội sẽ có điều kiện phát huy đầy đủ hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng xây dựng chính sách và bảo đảm các quy định pháp luật thực sự đi vào đời sống.

Phóng viên: Ngoài có tiếng nói trong lĩnh vực của mình, đại biểu khối doanh nghiệp còn phát huy vai trò người đại diện cho cử tri ở những lĩnh vực khác như thế nào, thưa ông?

Luật sư Trương Thanh Đức: Phát huy mạnh vai trò trong lĩnh vực kinh doanh không những không triệt tiêu, mà còn ảnh hưởng hợp lý đến các lĩnh vực khác.

Thứ nhất, pháp luật kinh tế luôn gắn liền với nhiều lĩnh vực khác. Chẳng hạn, Luật Kinh doanh bất động sản liên quan mật thiết đến Luật Đất đai; Luật Nhà ở; Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn; Luật Đầu tư; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu hạn, cứu hộ; Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp…

Vì vậy, khi tham gia xây dựng các chính sách liên quan đến hoạt động kinh doanh, các đại biểu xuất thân từ doanh nghiệp cũng đồng thời phải xem xét sự liên thông với các lĩnh vực quản lý nhà nước khác, từ đất đai, quy hoạch, tài chính cho đến an toàn, môi trường, hạ tầng…

Cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa XVI tăng tỷ lệ đại biểu đến từ khối doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất - kinh doanh.

Thứ hai, trong hoạch định chính sách quốc gia, phát triển kinh tế luôn gắn liền với phát triển xã hội. Do đó, pháp luật về kinh tế không chỉ hướng tới tăng trưởng mà còn phải gắn với các mục tiêu như bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, củng cố quốc phòng - an ninh, nâng cao đời sống nhân dân và hướng tới phát triển bền vững.

Chính vì vậy, các đại biểu đến từ khối doanh nghiệp khi tham gia hoạt động lập pháp cũng sẽ phải tiếp cận các vấn đề ở góc nhìn tổng thể, tìm hiểu, nắm rõ các dự án luật trên mọi lĩnh vực để khi thảo luận và biểu quyết các dự án luật có thể góp phần bảo đảm sự cân đối, hài hòa giữa nhiều mục tiêu và lợi ích của xã hội.

Phóng viên: Theo ông, cần những điều kiện và cơ chế nào để các đại biểu Quốc hội là doanh nhân phát huy hiệu quả vai trò trong hoạt động lập pháp, đồng thời bảo đảm hài hòa và phòng ngừa xung đột lợi ích?

Luật sư Trương Thanh Đức: Theo tôi, để các ĐBQH xuất thân doanh nhân phát huy tốt hơn vai trò trong hoạt động lập pháp, cần quán triệt một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, bản thân các đại biểu phải thực sự có tâm, có tầm và có năng lực phù hợp với vị trí mà mình đảm nhiệm. Quan trọng hơn, mọi đóng góp đều phải đặt trên bình diện lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, không vì lợi ích cục bộ của địa phương hay doanh nghiệp riêng của mình, dù trong chính sách có thể có lợi ích gắn với khu vực của mình, nhưng vẫn phải hài hòa được lợi ích của nhiều chủ thể khác nhau.

Bên cạnh yêu cầu về đạo đức và trách nhiệm đại biểu, yếu tố công khai, minh bạch cần được coi là “hàng rào pháp lý” quan trọng để phòng ngừa xung đột lợi ích. Cần có cơ chế để tập hợp, tiếp nhận và chắt lọc ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp một cách rộng rãi, qua đó hỗ trợ các ĐBQH có thêm thông tin đa chiều, đủ cơ sở thực tiễn và sức thuyết phục khi tham gia thảo luận, phản biện và vận động chính sách.

Đối với các dự thảo luật, điều khoản liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh tế - doanh nghiệp, theo tôi cần tiếp tục phát huy và hoàn thiện các cơ chế tham vấn, tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp một cách bài bản và hiệu quả. Khi các kiến nghị được hình thành trên cơ sở sự đồng thuận và tổng hợp ý kiến rộng rãi, các đề xuất chính sách sẽ có thêm cơ sở thực tiễn và trọng lượng trong quá trình thảo luận, xem xét tại Quốc hội.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục phát huy ý kiến của các đại biểu doanh nhân trong những lĩnh vực gắn với kinh nghiệm và chuyên môn thực tiễn của họ. Những người trực tiếp hoạt động trong sản xuất - kinh doanh thường có cái nhìn sát với thực tế vận hành của thị trường và doanh nghiệp. Khi những kinh nghiệm này được phản ánh đầy đủ trong quá trình xây dựng chính sách, các quyết sách ban hành sẽ vừa bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể, vừa nâng cao tính khả thi khi triển khai trong thực tiễn.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!