Siết chặt kỷ luật tài khóa, củng cố nền tảng tài chính quốc gia cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn tới là tiếp tục xây dựng hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa bảo đảm nguồn thu bền vững cho NSNN. Ảnh Thùy Linh

Siết kỷ luật ngân sách, cơ cấu lại nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư công và quản lý nợ

Theo Kết luận số 18-KL/TW, công tác quản lý, điều hành ngân sách nhà nước (NSNN) trong giai đoạn tới phải bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Trọng tâm là nâng cao chất lượng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu, tăng tính bền vững của nền tài chính quốc gia. Đồng thời, yêu cầu triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, đặc biệt là các khoản chi hội nghị, hội thảo, công tác trong và ngoài nước.

Việc xác định mức bội chi NSNN hằng năm phải nằm trong mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời linh hoạt theo tiến độ giải ngân đầu tư phát triển. Cơ chế đánh giá hằng năm và giữa kỳ sẽ được thực hiện để kịp thời điều chỉnh mục tiêu khi có biến động lớn, bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu tăng trưởng. Cùng với đó là các giải pháp dự phòng nhằm giữ vững an ninh, an toàn tài chính quốc gia trong phạm vi cân đối NSNN.

Một trong những định hướng quan trọng là xây dựng hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa bảo đảm nguồn thu bền vững cho NSNN. Chính sách thuế được yêu cầu hạn chế tối đa việc lồng ghép mục tiêu xã hội, bảo đảm tính trung lập. Đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, việc quản lý và sử dụng lợi nhuận sau thuế cần hiệu quả, hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế nhà nước và ổn định nguồn thu ngân sách.

Đối với các cơ chế tài chính - ngân sách đặc thù của địa phương, Kết luận nhấn mạnh việc tập trung khai thác các nguồn thu mới, đồng thời không ban hành các chính sách ưu đãi thuế vượt quy định của pháp luật hiện hành. Việc phân cấp nguồn thu phải tuân thủ nghiêm Luật NSNN và các kết luận của Bộ Chính trị, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống tài chính quốc gia.

Đáng chú ý, từ năm 2027, một số nhiệm vụ an ninh, quốc phòng trước đây sử dụng nguồn hợp pháp ngoài NSNN sẽ được cân đối trực tiếp vào ngân sách. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, chủ trương được đưa ra là tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, hạn chế xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới, qua đó tránh lãng phí và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Song song đó, các vướng mắc trong đầu tư công sẽ được rà soát, tổng kết để đánh giá đầy đủ nguồn lực, làm cơ sở nghiên cứu hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật NSNN, hướng tới đồng bộ hóa thể chế.

Về vay và trả nợ công, nhiệm vụ trọng tâm là triển khai hiệu quả Luật Quản lý nợ công, tăng cường kiểm soát rủi ro, nâng cao minh bạch trong huy động, sử dụng và báo cáo thông tin nợ công. Mục tiêu đặt ra là từng bước nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư. Công tác điều hành vay sẽ linh hoạt về công cụ, kỳ hạn, thời điểm và khối lượng, gắn với quản lý ngân quỹ, qua đó giảm chi phí huy động vốn và áp lực cho NSNN, đồng thời bảo đảm an toàn nợ công và thanh khoản thị trường trái phiếu Chính phủ.

Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn, ngân sách trung ương sẽ được bố trí theo đúng quy định, ưu tiên cho các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và các dự án liên vùng. Dự phòng chung của kế hoạch trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 được xác định ở mức 10%, đồng thời yêu cầu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn trước nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư.

Ở cấp địa phương, nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” tiếp tục được quán triệt. Việc phân bổ vốn phải tập trung, tránh dàn trải, ưu tiên các dự án liên kết vùng, có tác động lan tỏa lớn. Các địa phương cũng phải bảo đảm đủ vốn đối ứng cho các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án trọng điểm có sự hỗ trợ từ Trung ương.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế -xã hội được xác định là nền tảng cho phân bổ vốn đầu tư công. Tăng cường phối hợp giữa đầu tư công và đầu tư xã hội, đồng thời huy động đa dạng nguồn lực như vốn vay nước ngoài, trái phiếu dài hạn, nguồn lực từ người dân và doanh nghiệp để triển khai các dự án quy mô lớn.

Nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực

Theo nhiều ý kiến đánh giá, những định hướng và giải pháp tại Kết luận số 18-KL/TW được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030.

Ngân hàng Thế giới (World Bank) nhận định, dư địa chính sách tài khóa của Việt Nam vẫn còn và có thể được tận dụng để hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh việc đẩy mạnh đầu tư công cần đi đôi với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tránh dàn trải và bảo đảm khả năng lan tỏa đến toàn nền kinh tế.

World Bank cũng khuyến nghị Việt Nam tiếp tục củng cố nền tảng tài khóa theo hướng mở rộng cơ sở thu, tăng tính bền vững của nguồn thu ngân sách, đồng thời nâng cao tính minh bạch và kỷ luật ngân sách nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong trung và dài hạn.

Trong khi đó, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đánh giá Việt Nam vẫn có khả năng linh hoạt trong điều hành chính sách tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng, song cần đặc biệt thận trọng với các rủi ro từ bên ngoài và áp lực trong nước.

IMF khuyến nghị Việt Nam tiếp tục kiểm soát chặt chẽ bội chi ngân sách, quản lý hiệu quả nợ công và nâng cao tính minh bạch trong huy động, sử dụng vốn vay. Đồng thời, việc điều hành chính sách cần gắn chặt với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và củng cố niềm tin của thị trường, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.