Quan hệ Việt Nam - Lào: Từ nền tảng đặc biệt đến gắn kết kinh tế chiến lược

Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào vào tháng 2/2026. Ảnh: TTXVN

Hạ tầng chiến lược và năng lượng tạo động lực liên kết mới

Một trong những trọng tâm hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào hiện nay là tăng cường kết nối hạ tầng chiến lược nhằm tạo không gian phát triển chung cho hai nền kinh tế. Hai bên đang thúc đẩy nhiều dự án có ý nghĩa dài hạn như đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, tuyến đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng, hệ thống cửa khẩu thông minh và các hành lang kinh tế Đông - Tây.

Đối với Lào, các dự án này góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi từ quốc gia không có biển thành quốc gia kết nối trong khu vực. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội mở rộng chuỗi cung ứng, tăng cường kết nối với Tiểu vùng Mekong, ASEAN và các thị trường nội địa châu Á. Khi hệ thống giao thông, logistics và cửa khẩu được kết nối đồng bộ, hợp tác Việt Nam - Lào sẽ vượt ra ngoài khuôn khổ thương mại song phương để tham gia sâu hơn vào chuỗi lưu chuyển hàng hóa khu vực.

Dự án đường sắt Lào - Việt Nam là một trong những công trình mang ý nghĩa chiến lược như vậy. Tuyến đường sắt dài khoảng 562 km đã được Chính phủ hai nước đưa vào danh mục dự án ưu tiên trong hợp tác song phương. Tại lễ ký Thỏa thuận tô nhượng thiết kế - xây dựng - huy động vốn - vận hành và bảo trì đoạn Thakhek - Mụ Giạ vào cuối tháng 3/2026, Bộ trưởng Bộ Công chính và Vận tải Lào Leklay Sivilay khẳng định, đây là dự án cấp quốc gia, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ của Lào và thúc đẩy hội nhập với khu vực, thế giới.

Theo ông Leklay Sivilay, với cánh cửa hướng ra biển là Cảng Vũng Áng của Việt Nam và khả năng kết nối với tuyến đường sắt Lào - Trung trong tương lai, dự án sẽ giúp Lào chuyển đổi từ quốc gia không có biển thành quốc gia hội nhập - kết nối về giao thông vận tải, logistics và thương mại. Bộ trưởng Lào nhấn mạnh tuyến đường sắt này sẽ trở thành “biểu tượng của sự hợp tác trong kỷ nguyên mới”, góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và gắn kết chiến lược giữa hai nước.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng (ở giữa) và Thủ tướng Campuchia Hun Manet (bên trái), Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone (bên phải) nhân dịp tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines tháng 5/2026. Ảnh: VGP

Song hành với hạ tầng giao thông là sự phát triển của hạ tầng logistics. Việc Công ty Star Telecom (Unitel) - liên doanh giữa Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel và đối tác Lào, ra mắt Unitel Logistics với tổng vốn đầu tư khoảng 600 triệu USD cho thấy xu hướng mở rộng đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam sang các lĩnh vực hạ tầng số và logistics tại Lào.

Theo kế hoạch, Unitel Logistics sẽ xây dựng 3 trung tâm logistics quy mô lớn tại Oudomxay, Viêng Chăn và Savannakhet; phát triển 6 kho ngoại quan tại các cửa khẩu chiến lược và thiết lập mạng lưới 1.500 điểm giao dịch trên toàn lãnh thổ Lào. Hệ thống này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí vận chuyển, nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa và hỗ trợ doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Bên cạnh đó, hợp tác năng lượng tiếp tục là một điểm sáng trong quan hệ kinh tế song phương. Đến nay, Việt Nam đã phê duyệt chủ trương nhập khẩu điện từ Lào với tổng công suất hơn 4.250 MW. Nhiều dự án thủy điện và điện gió như Xekaman 3, Xekaman 4, Trường Sơn 1, Trường Sơn 2 và Savan 1 đã hoặc đang tham gia cung cấp điện cho thị trường Việt Nam. Hợp tác năng lượng không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho Việt Nam mà còn tạo nguồn thu quan trọng cho Lào, đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội của nước bạn.

Unitel Logistics tại Lào mang đến một hệ sinh thái dịch vụ toàn diện.

Dòng vốn đầu tư dẫn dắt giai đoạn hợp tác chiều sâu

Nếu hạ tầng và năng lượng tạo nền tảng kết nối thì đầu tư, tài chính và thương mại đang trở thành động lực tăng trưởng mới trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Lào.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Lào hiện là địa bàn nhận đầu tư lớn nhất của Việt Nam ở nước ngoài với tổng vốn đăng ký trên 6,6 tỷ USD, chiếm 26,8% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam. Riêng trong 4 tháng đầu năm 2026, Lào tiếp tục đứng đầu về thu hút vốn đầu tư của Việt Nam với hơn 198 triệu USD, tương đương 27,7% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài trong kỳ.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở chất lượng dòng vốn đầu tư. Các dự án của doanh nghiệp Việt Nam tại Lào đang chuyển mạnh sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, khai khoáng chế biến sâu, viễn thông, tài chính - ngân hàng, logistics và chuyển đổi số.

Nhiều doanh nghiệp lớn như Viettel, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, Trường Hải, T&T, TH True Milk, Sun Group và các nhà đầu tư khác đang tiếp tục mở rộng hiện diện tại Lào. Đặc biệt, các dự án khai thác và chế biến muối mỏ kali, sản xuất phân bón và phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Savannakhet đang được thúc đẩy, cho thấy xu hướng đầu tư theo chuỗi giá trị ngày càng rõ nét.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, việc hai nước hoàn thiện cơ chế thanh toán bằng đồng bản tệ và kết nối thanh toán bán lẻ bằng mã QR được xem là bước tiến quan trọng trong tiến trình liên kết thị trường. Cơ chế này giúp giảm chi phí giao dịch, hạn chế rủi ro tỷ giá và tạo thuận lợi hơn cho thương mại, du lịch cũng như hoạt động của doanh nghiệp hai nước.

Cùng với đầu tư, thương mại song phương đang duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Năm 2023, kim ngạch thương mại Việt Nam - Lào đạt hơn 1,64 tỷ USD; năm 2024 đạt 2,25 tỷ USD và năm 2025 tăng lên 3 tỷ USD, cao hơn 32% so với năm trước. So với mức khoảng 1,1 tỷ USD của năm 2015, quy mô thương mại song phương đã tăng gần gấp 3 lần sau một thập kỷ.

Kết quả này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam - Lào đang bước sang giai đoạn phát triển thực chất hơn, dựa trên sự kết nối đồng bộ giữa hạ tầng, đầu tư, tài chính, logistics và thị trường. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hai nước hiện thực hóa mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 10 tỷ USD trong thời gian tới.

Giao thương tại Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị).

Tạo xung lực mới cho gắn kết kinh tế Việt Nam - Lào

Trải qua hơn sáu thập kỷ kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1962, quan hệ Việt Nam - Lào không ngừng được củng cố và phát triển trên nền tảng tin cậy chính trị đặc biệt giữa hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước. Đặc biệt, việc lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất bổ sung nội hàm để làm sâu sắc hơn và nâng tầm quan hệ song phương lên “Quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược” từ cuối năm 2025 đã mở ra yêu cầu mới là đưa hợp tác kinh tế trở thành động lực tăng trưởng thực chất, tương xứng với chiều sâu của quan hệ chính trị.

Những năm gần đây, trao đổi và tiếp xúc cấp cao giữa hai nước được duy trì với tần suất dày đặc. Chỉ riêng năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm) và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith đã có nhiều cuộc gặp, trao đổi về các định hướng lớn trong hợp tác song phương. Từ đầu năm 2026 đến nay, lãnh đạo cấp cao hai nước tiếp tục lựa chọn Việt Nam và Lào là những điểm đến đầu tiên sau khi kiện toàn bộ máy lãnh đạo nhiệm kỳ mới, cho thấy sự coi trọng đặc biệt mà hai bên dành cho nhau.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone và việc tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực mới cho quan hệ hợp tác giữa hai nước trong giai đoạn phát triển mới.

Chuyến thăm không chỉ là dịp để lãnh đạo hai bên rà soát việc triển khai các thỏa thuận đã đạt được, mà còn thúc đẩy các sáng kiến hợp tác mới trong các lĩnh vực kinh tế, đầu tư, thương mại, tài chính, kết nối hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực. Đây cũng là cơ hội để hai nước tiếp tục cụ thể hóa nội hàm “gắn kết chiến lược”, đưa hợp tác kinh tế trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ song phương, vì lợi ích của nhân dân hai nước, vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.