 |
| Quang cảnh Diễn đàn. |
Phát biểu tại Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chiều 30/12/2025, ông Trần Đức Đông – Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia nhấn mạnh, buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe người tiêu dùng, uy tín của doanh nghiệp làm ăn chân chính, trật tự an toàn xã hội và môi trường đầu tư, kinh doanh.
Theo thống kê của các lực lượng chức năng, giai đoạn 2020 – 2025, mỗi năm cả nước phát hiện và xử lý từ gần 120.000 đến hơn 190.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong đó, các hành vi gian lận thương mại chiếm tỷ trọng rất lớn, dao động từ khoảng 79% đến gần 88% tổng số vụ việc.
Đáng chú ý, các vụ việc liên quan đến hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tuy chiếm tỷ lệ thấp hơn nhưng ngày càng phức tạp, khó phát hiện, nhất là trong môi trường số. Nhiều đối tượng tổ chức hoạt động theo đường dây, ổ nhóm, lợi dụng mô hình doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và dịch vụ chuyển phát nhanh để tiêu thụ hàng hóa vi phạm.
Theo ông Trần Đức Đông, tính chất của không gian mạng khiến việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xử lý các hành vi vi phạm trở nên khó khăn hơn nhiều so với thương mại truyền thống, đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.
Một xu hướng đáng lo ngại khác là sự dịch chuyển ngày càng rõ nét của các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả sang môi trường số, trong khi năng lực quản lý nhà nước trên không gian mạng vẫn còn hạn chế cả về nguồn lực, công nghệ lẫn hành lang pháp lý phù hợp. Thực tiễn này diễn ra trong bối cảnh thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng rất nhanh.
Theo ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch VCCI, thương mại điện tử và các hoạt động kinh doanh trên không gian mạng đang trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, với tốc độ tăng bình quân 18–25% mỗi năm. Riêng 9 tháng đầu năm 2025, doanh số thương mại điện tử trong nước đạt 305.900 tỷ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ năm 2024, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường giàu tiềm năng nhất ASEAN.
Tuy nhiên, theo đại diện lãnh đạo VCCI, chính sự phát triển nóng này lại tạo điều kiện để buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái len lỏi sâu hơn vào thị trường, gây hoang mang cho người tiêu dùng và làm tổn hại nghiêm trọng đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
 |
| Ông Trần Đức Đông – Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia phát biểu. |
Số liệu của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho thấy, chỉ riêng quý III/2025, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý hơn 31.000 vụ việc, thu nộp ngân sách trên 3.600 tỷ đồng, đồng thời khởi tố 462 vụ án hình sự với 915 đối tượng. Những con số này phản ánh xu hướng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi của gian lận thương mại, đặc biệt tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Đức Đông đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả về cơ bản đã tương đối đầy đủ, với các quy định trong Bộ luật Hình sự, các luật chuyên ngành cùng hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, từ quy định còn chồng chéo, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe, cho đến khó khăn trong công tác định giá tang vật, bảo quản và xử lý hàng hóa vi phạm. Đặc biệt, việc thiếu hướng dẫn thống nhất đối với các hành vi vi phạm trên không gian mạng và sự chưa thông suốt trong chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả phối hợp.
Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025 được xem là bước đi mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường số.
Theo bà Lê Thị Hà – Trưởng phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Luật mới mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh, bao quát nhiều loại hình nền tảng số, đồng thời áp dụng cách tiếp cận phân tầng quản lý theo mô hình và quy mô. Cách tiếp cận này tạo cơ sở pháp lý để vừa “siết” quản lý gian lận thương mại, vừa “mở” không gian phát triển cho các mô hình kinh doanh hợp pháp.
Bà Hà cho biết, riêng trong năm 2025, Cục đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 47.000 thông tin vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó khoảng 17% xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử. Điều này cho thấy mức độ phức tạp và thách thức lớn trong quản lý thị trường số.
Ngoài ra, tại Diễn đàn, nhiều ý kiến từ các doanh nghiệp cho rằng, cuộc chiến chống gian lận thương mại trên không gian mạng không thể chỉ dựa vào kiểm tra, xử phạt, mà cần chuyển mạnh sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Việc kết nối cơ sở dữ liệu, phân tích rủi ro, cảnh báo sớm và nâng cao vai trò của người tiêu dùng được coi là chìa khóa để ngăn chặn hàng giả ngay từ gốc.
