 |
| Mô hình điện mặt trời mái nhà đang được các doanh nghiệp trong KCN sử dụng. Ảnh: T.H |
80% doanh nghiệp FDI chọn KCN xanh
Tại hội thảo “Chiến lược phát triển năng lượng sạch và khung đầu tư cho các khu công nghiệp cấp tỉnh” do Bộ Tài chính phối hợp với UNOPS/ETP tổ chức đã đưa ra các giải pháp tích hợp năng lượng sạch, hoàn thiện khung chính sách và đầu tư nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp (KCN) trong bối cảnh chuyển dịch xanh toàn cầu.
Theo ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), từ đầu năm 2025, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM ) đã được áp dụng đầy đủ đối với các ngành thép, nhôm, xi măng và điện.
Ông Tuấn cho rằng, năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn tự nguyện mà trở thành “hộ chiếu” để doanh nghiệp tồn tại và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế giai đoạn 2025-2035, mở ra tiềm năng rất lớn cho mô hình điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) tại các KCN.
Cùng với đó, các cam kết RE100 (sáng kiến toàn cầu yêu cầu doanh nghiệp sử dụng 100% năng lượng tái tạo) của những tập đoàn đa quốc gia như Samsung, Apple, Intel… đang tạo sức ép ngày càng lớn lên chuỗi cung ứng tại các KCN.
Ở trong nước, Nghị định 80/2024/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và Nghị định 135/2024 về điện mặt trời mái nhà đã tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn.
Việt Nam hiện có 428 KCN với tiềm năng lắp đặt điện mặt trời mái nhà ước tính từ 20.000-25.000 MWp, trong khi công suất đã lắp đặt mới chỉ vượt 3.200 MWp. Giá điện tự sản xuất thấp hơn 10-15% so với điện lưới trong giờ cao điểm đang tạo động lực kinh tế rõ rệt.
 |
| Ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam chia sẻ thông tin tại hội thảo |
Tuy nhiên, tỷ lệ phủ điện mặt trời mái nhà vẫn chỉ đạt 5-7%, do thiếu cơ chế bán điện dư và rào cản tài chính đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do vậy, giai đoạn 2026-2030 cần có chính sách cải cách biểu giá và nâng cấp hạ tầng số mới có thể hiện thực hóa mục tiêu phủ 50% mái KCN bằng điện mặt trời và giảm áp lực cho lưới điện, nâng cao năng lực cạnh tranh sản xuất xanh của Việt Nam. Thực tế cho thấy, khoảng 80% doanh nghiệp FDI ưu tiên lựa chọn các KCN có hạ tầng năng lượng xanh.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
PGS.TS. Phùng Chí Sỹ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE), khẳng định mô hình KCN sinh thái là hướng đi đã được kiểm chứng, giúp biến thách thức môi trường thành cơ hội kinh tế và hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu. Sản xuất sạch hơn và hiệu quả hơn không chỉ giảm phát thải mà còn tối ưu chi phí.
VEA dự báo, đến năm 2030, nhu cầu điện năng lượng tái tạo tại các KCN có thể chiếm khoảng 25% –30% tổng phụ tải công nghiệp. Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ cần “điện sạch” mà còn cần các chứng chỉ thuộc tính năng lượng (En EACs) để phục vụ báo cáo phát triển bền vững và kiểm kê phát thải.
Giai đoạn 2024–2025, tổng công suất điện mặt trời mái nhà trong các KCN đã vượt 3.200 MWp, trong đó khoảng 25% hệ thống có tích hợp lưu trữ năng lượng bằng pin. Giá điện từ điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu hiện thấp hơn khoảng 10%–15% so với giá điện sản xuất giờ cao điểm.
Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh) đặt mục tiêu phát triển BESS với quy mô 10.000–16.300 MW vào năm 2030. Tuy nhiên, theo VEA, việc thiếu cơ chế thanh toán dịch vụ phụ trợ, khung giá điện lưu trữ và hành lang pháp lý cho mô hình chia sẻ điện nội khu vẫn là những rào cản lớn.
Trong bối cảnh đến năm 2030, khoảng 80% ngành sản xuất tại châu Á chịu yêu cầu kiểm soát khí thải chuỗi cung ứng, việc sớm hoàn thiện chính sách cho điện mặt trời mái nhà và BESS tại các KCN được xem là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Điện mặt trời mái nhà đang được xem là giải pháp phù hợp với điều kiện KCN Việt Nam. Cả nước hiện có 428 KCN, hơn 1.000 cụm công nghiệp với gần 80.000 doanh nghiệp; trong khi tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà tại KCN được ước tính đạt 20.000–25.000 MWp.
Theo thống kê của Bộ Công Thương, giai đoạn 2024–2025 chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng các dự án điện mặt trời mái nhà tại các KCN ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam, với tổng công suất điện mặt trời mái nhà trong các KCN Việt Nam đã vượt 3.200 MWp, trong đó khoảng 25% các hệ thống có tích hợp BESS.
Đến năm 2030, 80% ngành sản xuất tại châu Á sẽ chịu yêu cầu kiểm soát khí thải trong chuỗi cung ứng. Việt Nam là một trong những trung tâm sản xuất lớn của khu vực cũng đang chịu sức ép này rõ nét.
Do đó, cần một bộ chính sách toàn diện: ưu đãi tài chính sáng tạo, khung pháp lý minh bạch cho ĐMTMN đối với các KCN và bán điện dư, tiêu chuẩn kỹ thuật cho BESS, thí điểm KCN năng lượng xanh và các giải pháp nâng cao năng lực.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng xanh hóa và phát thải thấp, chuyển đổi năng lượng và mô hình khu công nghiệp bền vững không còn là xu hướng xa vời mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với Việt Nam. Từ đồng bộ chính sách ở tầm quốc gia, hành động cụ thể ở cấp tỉnh, đến những mô hình tích hợp năng lượng tái tạo - hạ tầng số - kinh tế tuần hoàn tại các địa phương tiên phong, có thể thấy một bức tranh chuyển đổi đang dần hình thành. Việc tích hợp năng lượng tái tạo với hạ tầng số sẽ giúp tối ưu quản lý môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm chi phí dài hạn
