Tìm giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026–2030

Các đại biểu nêu nhiều giải pháp đảm bảo cung ứng điện. Ảnh: L.T

Áp lực cung ứng điện gia tăng trong mùa khô

Tại tọa đàm “Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026-2030” do Báo Công Thương phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) tổ chức ngày 21/4, bức tranh cung ứng điện năm 2026 đã được phác họa với nhiều thách thức.

Theo EVN, cả nước đang bước vào cao điểm mùa nắng nóng, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Thực tế ghi nhận, ngay từ đầu tháng 4/2026, nền nhiệt tại nhiều địa phương miền Đông Nam Bộ vượt 36°C, dẫn đến nhu cầu điện tăng mạnh do sử dụng thiết bị làm mát, kéo theo phụ tải điện tăng đột biến.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, trong 3 tháng đầu năm, nhu cầu điện tại các tỉnh phía Nam tiếp tục tăng so với cùng kỳ năm 2025, nổi bật ở các địa phương có tốc độ công nghiệp hóa cao như Tây Ninh, Cà Mau, Lâm Đồng… Điều này phản ánh rõ xu hướng gia tăng tiêu thụ điện trong sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Ở góc độ rộng hơn, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, nhu cầu điện toàn hệ thống ước tăng khoảng 7–7,5% và cả năm có thể đạt mức tăng khoảng 8%, bám sát kịch bản cơ sở đã được phê duyệt. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở mức tăng trưởng điện năng bình quân mà còn ở công suất cực đại – đặc biệt trong những ngày nắng nóng gay gắt.

Trong khi đó, nguồn cung điện vẫn đối mặt với nhiều rủi ro như thủy điện suy giảm vào cuối mùa khô, một số tổ máy nhiệt điện gặp sự cố hoặc bị ràng buộc bởi yêu cầu môi trường. Các yếu tố bên ngoài như biến động địa chính trị hay nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu càng làm gia tăng tính bất định.

Đáng chú ý, năm 2026 là năm đầu triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm với mục tiêu tăng trưởng cao, kéo theo nhu cầu điện tăng tương ứng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc tối ưu hóa cả phía cung và phía cầu của hệ thống điện.

Đối với nguồn khí, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, một trong những nguồn điện trọng yếu của hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, năm nay tình hình địa chính trị thế giới có nhiều biến động mạnh. Gần đây nhất là xung đột giữa Mỹ và Iran, làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Qatar, qua eo biển Hormuz.

Hệ quả là khoảng 25% sản lượng LNG cung cấp cho các nước châu Á bị ảnh hưởng. Trước bối cảnh đó, chúng tôi phải phối hợp rất chặt chẽ với các đơn vị cung ứng như PV Gas, PV Power để xoay xở, nỗ lực bảo đảm nguồn LNG cho phát điện.

Tiết kiệm điện và điện mặt trời mái nhà – giải pháp căn cơ

Trước áp lực trên, Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ được xem là “kim chỉ nam” cho công tác điều hành điện trong giai đoạn tới. Chỉ thị đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2026–2030.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, chỉ đạo của Chính phủ nhấn mạnh hàng loạt giải pháp đồng bộ như điều chỉnh phụ tải quy mô lớn, dịch chuyển phụ tải và đặc biệt là phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, kết hợp hệ thống lưu trữ.

Mục tiêu đặt ra là mỗi năm có khoảng 10% mái nhà hộ dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời, tương ứng 50% trong cả giai đoạn 2026–2030. Đây là mục tiêu tham vọng nhưng cần thiết để bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm phụ thuộc vào hệ thống điện tập trung.

Ngành điện lực nỗ lực đảm bảo cung ứng điện trong mùa khô. Ảnh: EVNHCMC

Ông Hoan cũng cho biết, EVNSPC đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như xây dựng phương án cung cấp điện cho 21 tỉnh, thành phía Nam; tăng cường quản lý vận hành hệ thống; đầu tư hạ tầng lưới điện… Tuy nhiên, nỗ lực của ngành điện là chưa đủ nếu thiếu sự tham gia của người dân và doanh nghiệp.

Ở góc độ điều hành hệ thống, ông Trịnh Quốc Vũ đánh giá Chỉ thị 10- T/TTg có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi tạo cơ sở triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm điện trên toàn quốc. Việc giảm nhu cầu phụ tải, nhất là trong giờ cao điểm, giúp hệ thống có thêm “dư địa vận hành”, hạn chế nguy cơ quá tải.

Đồng thời, chương trình điều chỉnh phụ tải được đẩy mạnh sẽ góp phần san bằng biểu đồ phụ tải, giảm áp lực huy động nguồn điện trong những thời điểm căng thẳng. Đặc biệt, việc phát triển điện mặt trời mái nhà giúp bổ sung công suất ngay từ phía cầu, nhất là vào ban ngày – thời điểm tiêu thụ điện cao.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình điều hành dựa chủ yếu vào nguồn cung sang mô hình kết hợp quản lý nhu cầu và phát triển nguồn điện phân tán. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tăng tính linh hoạt của hệ thống điện mà còn giảm áp lực đầu tư vào nguồn và lưới điện trong dài hạn.

Việc huy động sự tham gia của toàn xã hội – từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến người dân – cũng góp phần chuyển đổi phương thức điều hành từ đơn ngành sang liên ngành, nâng cao hiệu quả tổng thể.

Các chuyên gia cho rằng, nếu người dân tích cực sử dụng điện tiết kiệm, đồng thời đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà, áp lực cung ứng điện trong năm 2026 và các năm tiếp theo hoàn toàn có thể được kiểm soát.

“Chỉ thị 10/CT-TTg không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn trong ứng phó nguy cơ thiếu điện mùa khô, mà còn đặt nền tảng cho quá trình chuyển dịch hệ thống điện theo hướng bền vững, hiện đại và hiệu quả hơn”, ông Trịnh Quốc Vũ nhấn mạnh.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao và nguồn cung đối mặt nhiều thách thức, tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà đang nổi lên như hai trụ cột quan trọng. Không chỉ góp phần giảm áp lực trước mắt, đây còn là giải pháp chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.