Hoàn thiện thể chế, tạo đà cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Hoàn thiện thể chế góp phần thúc đẩy tăng trưởng.

Mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong năm 2026 được xác định là yêu cầu chiến lược, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam. Bên cạnh việc dự kiến giải ngân khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu này không nằm ở quy mô nguồn lực, mà ở chất lượng thể chế và mức độ cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Nhấn mạnh vai trò cốt lõi của cải cách thể chế, bà Phạm Chi Lan - chuyên gia kinh tế cho rằng, tăng trưởng 2 con số chỉ có thể đạt được khi dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và sức mạnh của thị trường nội địa thay vì mở rộng đầu tư theo chiều rộng. “Theo tôi, cải cách thể chế và bảo vệ quyền tự do kinh doanh phải được đặt ở vị trí trung tâm của các chính sách phát triển. Bởi dù huy động thêm vốn đầu tư, tung ra các gói hỗ trợ hay ký thêm các FTA thì tất cả chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp và người dân có niềm tin vào pháp luật, vào sự nhất quán của chính sách và vào năng lực thực thi của bộ máy”, bà Phạm Chi Lan nhấn mạnh.

Cũng theo bà Lan, tăng trưởng cao bền vững không thể dựa vào khai thác thêm tài nguyên hay mở rộng đầu tư đơn thuần mà phải gắn với nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và cải thiện thu nhập của người dân. Tiêu dùng hiện chiếm khoảng 2/3 GDP, trong khi thị trường nội địa vẫn là thị trường chủ yếu của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam. Nếu thu nhập tăng chậm, tầng lớp trung lưu bị thu hẹp và sức mua suy giảm, thì doanh nghiệp sẽ thiếu động lực mở rộng đầu tư, dù đầu tư công hay xuất khẩu có được thúc đẩy.

Vì vậy, cải cách môi trường kinh doanh không chỉ nhằm giảm chi phí tuân thủ mà còn để tạo việc làm tốt hơn, nâng cao thu nhập, củng cố sức mua và hình thành một thị trường nội địa đủ lớn, cạnh tranh lành mạnh, giảm độc quyền và khuyến khích các mô hình kinh doanh, công nghệ mới - kể cả với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Theo bà Phạm Chi Lan, mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% vừa là khát vọng, vừa là phép thử nghiêm khắc đối với năng lực thể chế. “Điều quan trọng không nằm ở con số mà ở cách đạt được con số đó. Nếu tăng trưởng cao chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư và tín dụng trong khi thể chế, giám sát và năng lực thực thi chưa theo kịp thì cái giá phải trả trong tương lai sẽ rất lớn”, bà Lan cảnh báo.

Ngược lại, nếu mục tiêu này trở thành động lực thúc đẩy cải cách thực chất, tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp, bảo vệ quyền tự do kinh doanh và khuyến khích đổi mới sáng tạo, thì tăng trưởng cao sẽ dựa trên nền tảng năng lực nội sinh của doanh nghiệp và người dân.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Quốc Việt - chuyên gia Chính sách công (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, cải cách thể chế hiện là vấn đề then chốt, trong đó điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu triển khai. Nhiều chủ trương, Nghị quyết của Trung ương đã “rất đúng và trúng”, song khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khá lớn. Thể chế hóa vào luật mới chỉ là bước đầu, trong khi các khâu quy hoạch, kế hoạch hành động, dự án cụ thể và hệ thống văn bản hướng dẫn vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ.

Ở tầng thực thi, tư duy quản lý còn nặng về an toàn, tuân thủ hình thức hơn là hiệu quả và đổi mới sáng tạo. Tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy khiến chi phí tuân thủ tăng cao, thời gian xử lý kéo dài, làm chậm tiến độ của cả dự án đầu tư công lẫn đầu tư tư nhân.

Cũng theo TS Nguyễn Quốc Việt, “mở khóa” thể chế cần trở thành nhiệm vụ trung tâm của năm 2026. Khi các điểm nghẽn thể chế được khơi thông, năng lực thực thi được nâng cao, các chính sách tài khóa từ đầu tư công, thu - chi ngân sách đến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp mới thực sự phát huy vai trò kiến tạo và thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung.

Theo đánh giá của các chuyên gia, tăng trưởng 2 con số là mục tiêu rất thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Muốn đạt được mức tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam phải tạo dựng được một môi trường kinh doanh thực sự cạnh tranh ở tầm khu vực. Điều này bao gồm cải cách thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng, tiếp cận vốn và giảm chi phí không chính thức. Niềm tin của doanh nghiệp là “vốn xã hội” quan trọng nhất. Khi doanh nghiệp tin vào sự ổn định và dự báo được của chính sách, họ sẽ tự tin mở rộng đầu tư, từ đó tạo động lực tăng trưởng lan tỏa sang các khu vực khác của nền kinh tế.