Hoàn thiện cơ chế quản lý vốn ODA và vay ưu đãi nước ngoài

Việc sửa đổi Nghị định số 242/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong quản lý và sử dụng vốn ODA.

Bộ Tài chính vừa có tờ trình gửi Chính phủ về việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP ngày 10/9/2025 quy định về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài.

Làm rõ cơ chế cấp phát vốn ODA đối với đơn vị sự nghiệp công lập

Liên quan đến quy định sửa đổi tại khoản 3 Điều 7 của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP, Bộ Tư pháp đề nghị làm rõ cơ chế cấp phát toàn bộ vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi trong trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập chưa tự bảo đảm một phần hoặc toàn bộ chi đầu tư.

Giải trình về nội dung này, Bộ Tài chính cho biết theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, các đơn vị được phân loại thành bốn nhóm theo mức độ tự chủ tài chính, bao gồm: đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; và đơn vị do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên.

Trên cơ sở mức độ tự chủ tài chính, cơ chế tài chính đối với vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi được áp dụng theo hai hình thức là vay lại hoặc cấp phát.

Đối với cơ chế vay lại, Dự thảo Nghị định sửa đổi các quy định liên quan trong lĩnh vực quản lý nợ công, theo đó các đơn vị sự nghiệp công lập có khả năng tự chủ cao sẽ được vay lại vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi với tỷ lệ nhất định. Cụ thể, đơn vị tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên và chi đầu tư được vay lại với tỷ lệ 20%; đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và một phần chi đầu tư được vay lại với tỷ lệ 10%; trường hợp thực hiện dự án đầu tư phục vụ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng áp dụng tỷ lệ vay lại 10%.

Như vậy, chỉ các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc nhóm tự chủ cao, gồm nhóm 1 và một phần nhóm 2, mới thuộc diện được vay lại vốn ODA và vốn vay ưu đãi.

Trong khi đó, đối với cơ chế cấp phát, dự thảo Nghị định quy định áp dụng cấp phát toàn bộ vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi đối với các đơn vị sự nghiệp công lập chưa tự bảo đảm chi đầu tư, đồng thời thực hiện các chương trình, dự án thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đào tạo nghề, y tế cơ sở và y tế dự phòng. Các đối tượng này bao gồm một phần đơn vị thuộc nhóm 2, nhóm 3 và nhóm 4 theo phân loại tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.

Đối với quy định sửa đổi liên quan đến thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư, Bộ Tư pháp đề nghị làm rõ việc điều chỉnh có phải tuân thủ quy định tại khoản 3 Điều 37 của Luật Đầu tư công hay không. Đồng thời, nếu áp dụng quy định của luật này thì cần dẫn chiếu cụ thể trong Nghị định.

Tiếp thu ý kiến, Bộ Tài chính đã chỉnh sửa dự thảo theo hướng quy định việc điều chỉnh chủ trương đầu tư phải tham chiếu đồng thời tới khoản 3 Điều 37 của Luật Đầu tư công về trình tự, thủ tục và Điều 13 của Nghị định về hồ sơ, nội dung và thời gian thẩm định. Việc bổ sung dẫn chiếu nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện.

Hoàn thiện quy định về hồ sơ điều ước quốc tế vay ODA

Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo Nghị định là việc sửa đổi, bổ sung quy định về hồ sơ đề nghị kiểm tra, thẩm định điều ước quốc tế về vay ODA và vốn vay ưu đãi.

Theo góp ý của Bộ Tư pháp, cần bổ sung ý kiến bằng văn bản của các cơ quan liên quan về đề xuất đàm phán điều ước quốc tế vào thành phần hồ sơ thẩm định. Đồng thời, đối với điều ước quốc tế khung nhân danh Chính phủ cũng cần quy định rõ thành phần và nội dung hồ sơ đề nghị kiểm tra, thẩm định.

Tiếp thu ý kiến này, Bộ Tài chính đã chỉnh sửa Dự thảo theo hướng quy định hồ sơ đề nghị kiểm tra, thẩm định điều ước quốc tế bao gồm: văn bản đề nghị kiểm tra, thẩm định; dự thảo tờ trình Chính phủ về đề xuất ký điều ước quốc tế; dự thảo điều ước quốc tế; cùng với ý kiến bằng văn bản của các cơ quan liên quan về đề xuất đàm phán.

Đối với việc sửa đổi, bổ sung hoặc gia hạn điều ước quốc tế về vay ODA và vốn vay ưu đãi, dự thảo Nghị định quy định trường hợp việc điều chỉnh phát sinh do thay đổi nội dung quyết định chủ trương đầu tư hoặc quyết định đầu tư chương trình, dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì Bộ Tài chính có thể thực hiện sửa đổi, bổ sung, gia hạn mà không cần lấy ý kiến các cơ quan liên quan.

Giải trình về nội dung này, Bộ Tài chính cho biết, trong quá trình điều chỉnh chủ trương đầu tư hoặc quyết định đầu tư, cơ quan chủ quản và chủ dự án đã thực hiện đầy đủ việc xin ý kiến các bộ, ngành liên quan. Do đó, khi sửa đổi điều ước quốc tế chỉ nhằm cập nhật các nội dung đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, việc tiếp tục lấy ý kiến lại các cơ quan là không cần thiết, có thể làm kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn vay và triển khai dự án.

Bộ Tài chính cũng khẳng định quy định trên không trái với Luật Quản lý nợ công hiện hành. Theo đó, luật chỉ quy định việc sửa đổi, bổ sung, gia hạn điều ước quốc tế về vay ODA và vốn vay ưu đãi không phải lấy ý kiến kiểm tra của Bộ Ngoại giao và ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, còn trình tự, thủ tục cụ thể sẽ do Chính phủ quy định chi tiết tại Nghị định.