Gỡ nút thắt quản lý vốn ODA, mở rộng dư địa huy động vốn

Ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại

Phóng viên: Nghị định số 119/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh hoàn thiện thể chế về quản lý nợ công và điều ước quốc tế. Vậy đâu là những thay đổi cốt lõi và mang tính đột phá của Nghị định này, thưa ông?

Ông Hoàng Hải: Có thể nói việc ban hành Nghị định số 119/2026/NĐ-CP là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện thể chế, sau khi Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua 2 luật rất quan trọng, gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế. Các luật này đã thực hiện phân cấp, phân quyền rất mạnh mẽ cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, cũng như các bộ, ngành và địa phương trong quá trình quyết định các chương trình, dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ để ban hành Nghị định nhằm cụ thể hóa các nội dung đã được Quốc hội thông qua, đặc biệt là các quy định về quy trình, thủ tục, hồ sơ và thẩm quyền, qua đó rút ngắn thời gian triển khai.

Trước đây, theo Nghị định số 242/2025/NĐ-CP, các dự án ODA phải thực hiện bước “đề xuất dự án”, với rất nhiều quy trình, thủ tục và phải xin ý kiến nhiều bộ, ngành và qua nhiều vòng. Thực tế lâu nay có quan niệm rằng việc triển khai các dự án ODA và vay ưu đãi chậm, và một trong những nguyên nhân chính là do khâu đề xuất dự án, chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư phải qua nhiều cấp, nhiều khâu.

Vì vậy, Bộ Tài chính đã tham mưu để chuyển từ “đề xuất dự án” sang “đề xuất khoản vay”. Theo đó, cơ quan chủ quản hoặc doanh nghiệp nhà nước khi có nhu cầu vay vốn sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ thông qua Bộ Tài chính. Bộ Tài chính chỉ đánh giá về khía cạnh tài chính của khoản vay, không cần lấy ý kiến các bộ, ngành khác.

Căn cứ vào quyết định của Thủ tướng Chính phủ cho phép tiếp cận khoản vay, các cơ quan chủ quản hoặc doanh nghiệp sẽ thực hiện các bước tiếp theo như phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư dự án.

Ngoài ra, trước đây việc sửa đổi các hiệp định vay đều phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ hoặc Chủ tịch nước. Hiện nay, đối với các sửa đổi không làm phát sinh nghĩa vụ nợ của Chính phủ, thẩm quyền đã được giao cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định. Điều này giúp giảm đáng kể thời gian và thủ tục.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến đàm phán, ký kết điều ước quốc tế cũng được điều chỉnh phù hợp với Luật Điều ước quốc tế, theo hướng phân cấp mạnh hơn cho Thủ tướng Chính phủ.

Tóm lại, rất nhiều khâu, bước đã được đơn giản hóa, phân cấp mạnh, nhằm bảo đảm việc triển khai các dự án ODA được thực hiện nhanh hơn, thuận lợi hơn.

Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế là rất lớn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao.

Phóng viên: Với những thay đổi về quy trình như vậy, thời gian chuẩn bị và triển khai một dự án ODA đã được cải thiện cụ thể ra sao?

Ông Hoàng Hải: Trước đây, riêng khâu đề xuất dự án đã mất rất nhiều thời gian do phải xin ý kiến các bộ, ngành liên quan, và phụ thuộc vào việc dự án có nằm trong quy hoạch hay không. Chúng tôi đánh giá, một dự án nhanh nhất cũng phải mất khoảng 6 tháng cho khâu này. Hiện nay, với quy trình “đề xuất khoản vay”, thời gian có thể rút xuống dưới 1 tháng. Đây là thay đổi rất lớn.

Phóng viên: Trong bối cảnh điều kiện vay vốn quốc tế đang dần kém ưu đãi hơn, định hướng thu hút và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi của Việt Nam sẽ được điều chỉnh như thế nào, thưa ông?

Ông Hoàng Hải: Hiện nay Việt Nam đã là nước thu nhập trung bình và đang hướng tới mức thu nhập trung bình cao, do đó các điều kiện vay sẽ ngày càng kém ưu đãi hơn, tiệm cận với điều kiện thị trường. Vì vậy, việc vay và trả nợ phải được cân nhắc kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với khả năng huy động vốn và khả năng trả nợ. Theo định hướng, Bộ Tài chính sẽ tập trung vào các dự án có tính chuyển đổi, có khả năng lan tỏa cao và có hàm lượng khoa học công nghệ lớn hơn.

Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế là rất lớn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao. Chúng tôi ước tính tổng vốn huy động ODA và vay ưu đãi khoảng 1,35 triệu tỷ đồng, tức là cao gấp khoảng 7-8 lần so với giai đoạn trước.

Để thực hiện được, Bộ Tài chính sẽ đa dạng hóa các kênh huy động vốn. Ngoài các khoản vay cho dự án, còn có các khoản vay hỗ trợ ngân sách nhà nước, có thể giải ngân nhanh và bổ sung trực tiếp nguồn ngoại tệ cho ngân sách.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính có thể cải cách thủ tục, đẩy nhanh giải ngân về mặt cơ chế, nhưng nếu dự án không có khối lượng hoàn thành thì không thể giải ngân. Do đó, tỷ lệ giải ngân sẽ còn phụ thuộc rất lớn vào các chủ dự án, vào việc chuẩn bị đầu tư, tổ chức thực hiện và khả năng triển khai thực tế của dự án.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!