Đột phá từ logistics xanh

Chuyển đổi xanh đang trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển. Ảnh: Thu Hòa

“Tấm vé thông hành” của thương hiệu toàn cầu

Khi các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng trở thành “tấm vé thông hành” của thương mại toàn cầu, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực logistics không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh.

Việc Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) bổ sung nhiều cơ chế ưu đãi dành cho cảng xanh, tàu xanh và hạ tầng logistics thông minh được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới, thúc đẩy ngành logistics Việt Nam chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Điểm nổi bật của dự thảo là lần đầu tiên hợp nhất lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa trong một bộ luật thống nhất, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho vận tải đa phương thức và chuỗi logistics hiện đại. Đáng chú ý, dự thảo đưa ra nhiều chính sách ưu đãi dành cho các dự án đầu tư cảng biển, cảng thủy nội địa xanh, cảng thông minh cũng như đội tàu sử dụng nhiên liệu thay thế, công nghệ sạch.

Theo đó, nhà đầu tư có thể được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, hưởng ưu đãi về thuế, phí, lệ phí, tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi và các hình thức hỗ trợ tài chính khác theo quy định. Đây được xem là bước chuyển từ chính sách khuyến khích sang cơ chế hỗ trợ cụ thể, tạo nền tảng để huy động nguồn lực xã hội cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành logistics.

Không chỉ tạo thuận lợi về đầu tư, việc hoàn thiện khung pháp lý còn giúp Việt Nam chủ động thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, chuyển đổi xanh đang trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển.

Nhiều quốc gia đã thiết lập các “hành lang xanh”, áp dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo và quy trình vận hành thân thiện môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc các cảng biển và doanh nghiệp logistics nếu không đáp ứng yêu cầu xanh sẽ đứng trước nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh, thậm chí bị thu hẹp cơ hội tham gia vào chuỗi vận tải quốc tế.

Thúc đẩy logistics xanh phát triển thực chất

Thực tế, cộng đồng doanh nghiệp logistics đã bắt đầu nhìn nhận chuyển đổi xanh là chiến lược phát triển dài hạn. Ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Gemadept cho rằng, dù khu vực cảng biển Việt Nam hiện xử lý hơn 60% lượng hàng hóa của cả nước, ngành logistics vẫn chủ yếu cung cấp các dịch vụ có giá trị gia tăng thấp như bốc xếp, trong khi những dịch vụ cao cấp như bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm hay trọng tài quốc tế vẫn do các tổ chức nước ngoài đảm nhiệm. Theo ông, việc phát triển Trung tâm tài chính hàng hải gắn với Trung tâm tài chính quốc tế sẽ mở ra dư địa mới để TP. Hồ Chí Minh nâng cao vị thế trong chuỗi logistics toàn cầu, đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào lĩnh vực hàng hải và logistics.

Đại diện Gemadept cũng cảnh báo, khi nhiều thị trường xuất khẩu đang đẩy mạnh các tiêu chuẩn giảm phát thải, doanh nghiệp logistics Việt Nam sẽ khó duy trì lợi thế nếu chậm đầu tư phương tiện vận tải sử dụng nhiên liệu sạch hoặc hạ tầng cung ứng năng lượng xanh. Đây không chỉ là câu chuyện chuyển đổi công nghệ mà còn là điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp tục lưu thông thuận lợi trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics TP. Đồng Nai Nguyễn Duy Hưng cho biết, dưới tác động của các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA), mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) của Chính phủ và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, doanh nghiệp logistics Việt Nam đã nhận thức rõ chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên theo ông Hưng, rào cản lớn nhất hiện nay là hơn 90% doanh nghiệp logistics Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi quá trình chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn để đầu tư phương tiện, công nghệ và hạ tầng. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chí, quy chuẩn và các cấp độ đánh giá về logistics xanh vẫn chưa được ban hành đầy đủ, khiến doanh nghiệp thiếu cơ sở để triển khai và định hướng đầu tư.

Để thúc đẩy logistics xanh phát triển thực chất, ông Hưng cho rằng trước hết cần sớm xây dựng bộ tiêu chí và quy chuẩn riêng cho ngành logistics, làm cơ sở để doanh nghiệp triển khai đồng bộ. Đồng thời, Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ như ưu đãi tín dụng xanh, khuyến khích đầu tư hạ tầng xanh, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh và xây dựng bộ quy tắc ứng xử theo từng ngành, lĩnh vực. Khi các tiêu chuẩn trong nước từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với các cam kết trong các FTA, doanh nghiệp sẽ có điều kiện hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời nâng cao uy tín và vị thế của logistics Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ở góc độ phát triển hạ tầng, bà Nguyễn Lê Hằng, Giám đốc Đối ngoại SLP Việt Nam cho rằng, logistics xanh không chỉ được đo bằng các công trình tiết kiệm năng lượng mà còn phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu minh bạch. Theo đó, các trung tâm logistics cần được thiết kế theo tiêu chuẩn xanh ngay từ đầu, đồng thời ứng dụng hệ thống quản trị thời gian thực để theo dõi tiêu thụ điện, nước và lượng phát thải carbon. Những dữ liệu này sẽ trở thành căn cứ quan trọng giúp doanh nghiệp chứng minh việc tuân thủ các tiêu chuẩn ESG, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phát thải của các đối tác quốc tế.

Có thể thấy, khi các rào cản kỹ thuật trong thương mại ngày càng dịch chuyển từ chất lượng sản phẩm sang tiêu chuẩn phát triển bền vững, logistics xanh đang trở thành mắt xích quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Việc hoàn thiện chính sách cùng với sự chủ động đầu tư của doanh nghiệp sẽ không chỉ tạo động lực hiện đại hóa hệ thống cảng biển và logistics, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả xuất nhập khẩu, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và củng cố vị thế của Việt Nam trong mạng lưới thương mại toàn cầu.